— דיכטער. געבוירן אין שטעטל פּאָקראָי, ליטע. פֿאַרענדיקט אַ העברעיִשע גימנאַזיע, שטודירט אין קאָוונער אוניווערסיטעט, דערנאָך געוואָרן אַ לערער אין קאָוונער תּרבות־שול. געווען אַ מיטגליד פֿון דער יונגער ייִדישער דיכטער־גרופּע, וואָס האָט געהאַט אַ לינקע אָריענטאַציע. אין 1940ען, ווען ליטע איז געוואָרן אַ סאָוועטישע רעפּובליק, געווען טעטיק אין דער ייִדישער קולטור־אַרבעט, געפֿירט ייִדישע ראַדיאָ־אוידיציעס. דעביוטירט מיט לידער אין קאָוונער צײַטונג ”די ייִדישע שטימע“ אין 1030, דערנאָך פֿאַרעפֿנטלעכט לידער, פּאָעמעס און עסייען אין די צײַטונגען ”פֿאָלקס־בלאַט“, ”אונדזער צײַט“, ”דאָס וואָרט“, אין די ליטעראַרישע זאַמלונגען ”מיר אַליין“ (1930),”שליאַכן“ (1932), ”בריקן“ (1937), ”בלעטער“ (1938), „נײַע בלעטער“ (1939). שפּעטער זיך געדרוקט אין ”ווילנער עמעס“, אין זשורנאַל ”שטראַלן“ (קאָוונע). ווען דײַטשלאַנד איז אָנגעפֿאַלן אויפֿן ראַטן־פֿאַרבאַנד, איז ער אַנטלאָפֿן פֿון ליטע, געקומען קיין קאַזאַכסטאַן; שפּעטער געדינט אין דער רויטער אַרמיי, געווען אויפֿן פֿראָנט. נאָך דער מלחמה געלעבט אין דער הויפּט־שטאָט פֿון קאַזאַכסטאַן אַלמאַ־אַטאַ און אין 1947 זיך אומגעקערט קיין ליטע. געדרוקט לידער און סקיצן אין מאָסקווער ”אייניקײַט“. אין 1948 געווען רעפּרעסירט און זיך אומגעקערט פֿון פֿאַרשיקונג אין 1956. געווען אַ מחבר פֿון וואַרשעווער ”ייִדישע שריפֿטן“ און פֿון 1961 — אין מאָסקווער ”סאָוועטיש היימלאַנד“. די הויפּט־טעמעס פֿון זײַנע פּאָעטישע ווערק זײַנען געווען ליטע, ווילנע, פּייזאַזש־ליריק. אין 1971 עולה געווען קיין ישׂראל. געלעבט אין ראשון־לציון.
יהושע לאַצמאַן
פֿונעם בוך, “תּהלים־געזאַנגע”
אין באַגינען־פֿלאַם
ס׳ליגן טויען אויף די פֿעלדער,
דער ווינט מישט אויף קאַפּיטלעך טעג
און איך, אַ פֿריילעכער, צעהעלטער —
אַן אות בין אינעם בוכס פֿאַרמעג.
די זון-שײַן צינדט דאָס גרויסע בוך אָן
(אָ־װײ, עס ווערט, עס ווערט פֿאַרברענט!)
כ’לויף צו דעם פֿלאַם און פּרוּוו אַ זוך טאָן,
געפֿין איך גאַנץ דעם פּרק, „מענטש‟!
אַזאַ שׂימחה אויף די פֿעלדער
אַזאַ שׂימחה אויף די פֿעלדער, אַזאַ שמייכל אינעם קאָרן.
בנאמנות, כ’האָב פֿאַרגעסן הײַנט צו ציילן מײַנע יאָרן.
ס’האָט אַ האַרץ מיט העלן יום־טובֿ, דוכט, די גאַנצע וועלט באַצויגן,
קושט דער ווינט מיט הייסע ליפּן מיר דאָס פּנים און די אויגן.
שאָקלען זיך די צאַרטע בלעטער אַזױ ליב און אַזױ האַרציק.
נאָר נישט טראַכטן, נאָר נישט קלערן, אַז עס טרעפֿן צײַטן שװאַרצע!
אויף די בייטן ליגן טויען, אויפֿן היי עס רוען שטערן.
נאָר נישט האַװען, נאָר נישט שרײַען, און דעם יום-טובֿ נישט צעשטערן!
אַזאַ שׂימחה אויף די פֿעלדער, אַזאַ שמייכל אינעם קאָרן.
בנאמנות, כ’האָב פֿאַרגעסן הײַנט צו ציילן מײַנע יאָרן…
מיזמר־שיר למצילתים
איר האָט בלוי אַנטהילט דעם הימל,
אים געבראַכט אונדז אַזױ נאָנט,
יעדער שטערן דאָרט — אַ בלימל,
לאַנג האָב איך אים שוין געקאָנט;
אויפֿגעלעבט האָט איר די ווערטער,
זיי פֿאַרפֿלאָכטן אין געזאַנג
און אין קלאַנג פֿון צויבער-ערטער,
װאָס פֿאַרגעסן האָב איך לאַנג,
מיד פֿון לויפֿן נישט געװאָרן
און װי הירשן מיט איין שפּרונג,
האָט איר אויפֿגעטרייסלט יאָרן,
האָט געמאַכט די זקנים יונג;
איר געזען האָט דאָך אַנטשטײען
וועלטן, װאָס האָבן געהעלט,
אײַך פֿאַרבלענדט האָבן אידעען,
נישט דער קאַלטער גלאַנץ פֿון געלט,
נישט גערעדט האָט איר, געזונגען,
איטלעך װאָרט אַ האַרץ, װאָס ברענט,
אײַער ליד אַזױ צעקלונגען
האָט דאָ, קיינער נישט געקענט
מיזמור-שיר למצילתים!
גיט אַ זעץ אין פּױק, אין באַס!
אַז פֿון אויסגעשריי: — לחיים!
טרייסלען זאָל זיך שטאָט און גאַס.
זאָל אַראָפּ דער אַלטער גליווער,
װאָס איז איבער אונדז אַריבער
זאָל אים אױפֿרײַסן דער פֿלאַם,
פֿול מיט כװאַליעס, ווי אַ ים,
וווּ מיר זײַנען אַלץ געזונקען,
נישט אַראָפּ צום גרונט, צום תּהום.
דורך די כװאַליעס נישט דערטרונקען,
נישט פֿאַרשלעפּט פֿון בייזן שטראָם.
פֿרילינג
שיסן גרעזעלעך אַרויס,
ווי די קלאַנגען אין מײַן ליד,
פֿרילינג — גיסט די זון זיך אויס,
ווי אַ בלום, װאָס שמעקט און בליט.
וויקל איך אין זון זיך אײַן,
ווי אין פֿליגל מײַנע הענט,
ביז פֿון זון די פֿרילינג-שײַן
אין מײַן האַרץ האָט זיך צעברענט.
ווערט די שטאָט מיר ליב און נאָנט,
מענטשן פֿרעמדע — מײַנע פֿרײַנד,
דוכט מיר, אַלע כ’װאָלט געקאָנט
מיט אַ קוש באַגריסן הײַנט.
פֿיל איך, ווי אין האַרץ מיר זינגט,
אין מײַן בלוט דאָס ליד אָן װאָרט —
אַ סימפֿאָניע, װאָס קלינגט;
זינגען האָב איך נישט געטאָרט.
נישט געטאָרט איך גיי און לאַך,
איך דערפֿיל זיך יונג — אַ קינד,
גרינג איז מיר די שווערסטע זאַך,
אַלע דאגות אויפֿן ווינט!
שטרעק איך אויס די הענט און װײַז,
אַז דער ווינטער איז אַװעק,
אַז צעשמאָלצן איז דאָס אײַז,
אַז נישטאָ איז מער קיין שרעק.
עס איז מענטש איצט מענטשן נאָנט —
און ס’איז יעדער מיר אַ פֿרײַנד.
האָב איך אַלעמען דערקאָנט,
זיי געשיקט מײַן ברכה הײַנט.
פֿון נעכטיקע טעג ביסט באַשטראָפֿן
דו האָסט נישט געגלייבט, נישט פֿאַרשטאַנען,
ווי בין איך דערגאַנגען צו דיר,
װי כ’האָב אַ האַלב-בלינדער פֿון װאַנען
געטראָפֿן דערגיין צו דײַן טיר.
געווען ביסטו בייז, אָפּגעזונדערט,
מיט שפּיל נאָר פֿון טײַוול געשטיפֿט,
געצווייפלט האָסטו אינעם װוּנדער,
ווען ריין ווערט דאָס האַרץ פֿונעם גיפֿט.
אַ שװאַכער, מיט יאָרן באַלאָדן —
אין מידבר אַ קעמל, װאָס קניט, —
האָב איך מײַנע לידער צעטראָטן,
נאָר ווידער דערגאַן צו מײַן ליד,
ווײַל אייביק און יונג איז דאָס האָפֿן,
ווי ליד און ווי פֿונק אינעם פֿלאַם,
מיר האָבן זיך ביידע געטראָפֿן —
צוויי צװײַגן פֿון אײביקן שטאַם.
איך שעם מיך און בעט
איך זע, ווי די נאַכט
האָט די שטערן אין הימל פֿאַרזעצט,
דער ווינט האָט געבראַכט
דײַן קול ווי מיט טרערן פֿאַרנעצט.
איך זע, ווי די נאַכט
ווערט הינטער די פֿענצטער אַ ים.
דײַן האַרץ האָט געבראַכט
מײַן האַרצן אַ בלוילעכן פֿלאַם.
איך זע, ווי די נאַכט
דעקט אַלץ אין דער שטאָט אַזױ אײַן.
דער ווינט האָט געבראַכט
אַזאַ װאָרט: דו ביסט מײַן, דו ביסט מײַן.
איך זע, ווי די נאַכט
בייגט אַראָפּ זיך, אַרױף, ווי אַ װאָג,
איך האָב דיר געבראַכט
מינוטן פֿון בענקשאַפֿט בײַ טאָג,
איך בענק, ווײַל אָן דיר איז מיר ענג,
איך שעם זיך — און בענק.
יאַנואַר 1941
אויגן
כ׳האָב נישט ליב קיין גרויע אויגן,
כאָטש ס’האָט טאַטע זיי געהאַט.
אויגן גרויע, גרינע, בלויע
דאַכט זיך, שמעקן מיט פֿאַרראַט.
כ’האָב נישט ליב קיין בלויע אויגן,
כאָטש מײַן קינד האָט זיי געהאַט.
אויגן בלויע, גרינע, גרויע
דאַכט מיר, פֿירן ווײַט, ביז שמד.
איך האָב אויגן ליב נאָר שװאַרצע—
ברוינע קאַרשן מיט אַ ברען,
ברענט אין זיי די ליכט פֿון האַרצן,
אַז דו זאָלסט זייער סוד נישט זען…
מײַן געליבטע
יעדער װאָרט איז מײַן געליבטע,
אַ הענגל װײַנטרױבן פֿון שטאַנג,
אין די גרויע טעג פֿאַרטריבטע
ברענגט מיר יוגנט מײַן געזאַנג.
זופּ איך ווערטער, ווי אַ שיכּור,
כ’בין אַ לאָגל פֿול מיט שייַן,
און פֿון קלאַנגען לידער שטריק איך,
שיכּור בין איך — נישט פֿון װײַן.
אַ פֿאַרליבטער זע איך וועלטן,
אויסנעשטראַלטע פֿון דער זון.
כ׳פֿלעכט פֿון שטראַלן אויס געצעלטן,
כ’פֿלעכט — און רײַכער כ’ווער דערפֿון.
די געזאַנגען, גלויב איך, װעלן
נאָך דערגרייכן יעדער מיר,
װאָס פֿאַרריגלט הינטער שוועלן, —
ברענגען דאָרט אַ גרוס פֿון מיר.
וועלן שײַנען יום-טובֿ ליכטער,
װײַל אַ יום-טובֿ װעט דאָרט זײַן,
ווײַל געלעבט האָט װוּ אַ דיכטער
פֿול מיט ליבע, ליכט און שײַן…
Yiddish Branzhe 