דובֿ־בעריאַדע

דעם 6סטן מערץ איז דובֿ־בערס געבורטסטאָג. ווינטש איך אים אַ סך געזונט, שעפֿערישע דערפֿאָלגן און לאַנגע, לאַנגע, לאַנגע יאָרן. איך שענק אים אַ פּאָעטישע מתּנה, אַ ציקל לידער, מע קאָן זאָגן אַ פּאָעמע — אַ דובֿ־בעריאַדע. לחיים, מײַן ליבער פֿרײַנד!

אַ מתּנה פֿאַר מײַן פֿרײַנד דובֿ־בער קערלערן צו זײַן געבורטסטאָג

איך און דובֿ־בער אין ירושלים
ערגעץ אויפֿן 17טן שטאָק,
אויב נישט נאָך העכער

זומער. מיר זיצן אין פֿאָטעלן בײַם פֿענצטער.
אָוונט.
ס’הערן זיך מער ניט די טריט פֿון גאָט אין הימל.
ער האָט זיך צעלייגט אין זײַן כּיסא־הכּבֿוד
און איז גרייט אויפֿצונעמען די מינחה־תּפֿילות.

אָט פֿליִען זיי אויף, אַלץ העכער, העכער
פֿון ירושלימער שילן,
פֿון לעבן דעם כּותל־מערבֿי…
זיי דערגרייכן צום פֿענצטער,
וווּ מיר זענען געזעסן
און פֿליִען ווײַטער צום כּיסא־הכּבֿוד…

פּלוצעם,
עטלעכע תּפֿילות באַמערקן —
קערלער, לעמסטער
און, ווי פֿלאַטערלעך אויף אַ לאָמפּ בײַ נאַכט
זיי נעמען זיך שלאָגן אין שויבן פֿון פֿענצטער
איך מיט דובֿ־בערן האָבן זיך צעלאַכט.

— יאָ, דובֿ־בער,
אַ פּאָעט איז אויכעט אַ באַשעפֿער.
זײַן וועלט פּאָעטישע
באַשאַפֿט ער און באַשטראַלט
מיט זײַנע אייגענע יהי־אור־ווערטער —
אַ וועלט אין זײַן פּאָעטישן געשטאַלט.

אַ גאַנץ לעבן אַרבעט ער באַגײַסטערט
אָן אַ שבת, דער טאָג, ווען ער איז פֿרײַ,
אין די לידער זײַנע,
אין די ווערטער שטאַרבט ער
אין די לידער זײַנע לעבט ער אויף פֿון ס’נײַ…

— משה, אַ פּאָעט, איז אויכעט גאָטס באַהעלפֿער
ער העלפֿט באַלויכטן גאָטס
רעאַלע וועלט.
אָט ווי אַ פֿאַקעל איז זײַן ליד,
אָט לויכט זי ווי אַ לעמפּל
און ווי אַ ליכטטורעם,
די פֿינצטערניש צעשמעלצט…

דובֿ־בער שטייט אויף צעפּראַלט דאָס פֿענצטער
לאָזט אַרײַן די תּפֿילות אינעם צימער…
זיי דאַרפֿן שוין ניט פֿליִען אַרויף צו די הימלען,
זיי בלײַבן און רעדן שטיל צו אונדז…

דובֿ־בער רײכערט אין סאַמע צענטער פֿון דער וועלט

ירושלים.
אין האַרץ פֿון שטאָט,
אין סאַמע צענטער פֿון דער וועלט.
שטײט דובֿ־בער
און רײכערט
אַן אַמעריקאַנער סיגאַרעט.

— דובֿ־בער,
גיב זיך אַ רוק אַוועק.
לאָמיך אויכעט שטײן לעבן דיר
אין סאַמע צענטער פֿון דער וועלט!

איך וווין דאָך אין בת־ים
מע קאָן מיך דאָרט געפֿינען
אין סאַמע צענטער
פֿון חזיר־דעליקאַטעסן־מאַגאַזינען.
און פֿון זיי ניט ווײַטלעך
אַ צווײ־דרײַ קורווע־הײַזלעך.

און דאָ, דובֿ־בער,
אין סאַמע צענטער פֿון דער וועלט,
שטרעקט מען אויס די האַנט
און באַלד,
ערגעץ דאָרטן אויבן פֿון דעכער העכער, העכער
קאָן מען אַ קיצל טאָן דאָך גאָט,
אונדזער הײליקן באַשעפֿער!
און דערהערן זײַן קאַסקאַד־געלעכטער,
צי פֿון קיצלעניש זײַן לאַכן,
צי פֿון מײַנע טריפֿה־עסנס
און פֿון די קורוועשע זאַכן?

מע קאָן דערהערן
דעם באַשעפֿערס דונער־הוסטן
פֿון דײַן סיגאַרעטן־רויך,
וועלכן דו, דובֿ־בער,
מיט רינגען־גרוסן
צו די הימלען לאָזט אַרויס:
דאָ, אין ירושלים,
אין האַרץ פֿון שטאָט,
אין סאַמע צענטער וועלט.

מיך און דובֿ־בערן כּשרט דער ים

איך שווים אין ישׂראלדיקן ים,
ווײַט פֿון שטאָט, פֿון ברעג, פֿון טראַסע
ס’איז אַלץ אַרום מיר הימל־בלאָ,
קלאָר און דורכזיכטיק דאָס וואַסער,
כ’זע יעדער שטײנדל אויפֿן דנאָ.

פֿליִענדיקע פֿישלעך פֿון דער טיפֿקייט
פֿליִען אויף און שאַפֿן סטײַעס,
ס’פֿאַרבלענדט זייער זילבער־ליסקע —
אַ פּראַכט, אַ שײנקייט, אַ מחיה!…

מיך וויגן די כוואַליעס צערטלעכע, שטילע,
אויף זיי איך ליג און רו זיך אָפּ,
קוק אינעם העלן, בלויען הימל
און זע דעם ערשטן,
דעם בראשית־טאָג:

מיט עטלעכע מעכטיקע ווערטער
באַשאַפֿט די ערד און די ימען גאָט…
הײַנט דאָס וואַסער באַוואַשט מיך און צערטלט,
וואָס איז געווען דעם באַשעפֿערס וואָרט.

הײסט עס, אַלץ דאָס שמוציקע, טריפֿה,
וואָס איז אויף מײַן האַרצן הײַנט פֿאַראַן,
וואַשן אַראָפּ די וואַסערע ריינע
די געטלעכע וואַסערן פֿון ים…

כ’זע אויפֿן דנאָ אַיעדער שטיינדל
ס’זײַנען די כוואַליעס הימל־בלוי
באַגײַסטערט און אַ כּשר־רײנער,
אויפֿן ברעג איך גיי אַרויס…

2

אויפֿן ברעג
שטייט, ווי אַ פֿעלדז, דובֿ־בער.
אַרום אים ייִדן.
ער פֿרעגט זיי אויס, רעדט מיט זיי ייִדיש,
מאַמע־לשון
כוואַליעט זיך אַרום אים

מיט אַ בעסאַראַבער ייִד
רעדט ער „בעסאַראָביש‟
מיט פּוילישע רעדט ער „פּייליש‟.
מיט ליטווישע —
די ליטוואַקעס לאָזן אים ניט רעדן,
זיי רעדן צו אים אויף „טיירע־סחיירע‟.

אָט גיט אַ שטראַל אַ שאַרף ייִדיש ווערטל,
אַ קופּלעט פֿון אַ לידל,
אַ שטיק פֿון אַ פּורים־שפּיל…
דובֿ־בער הערט זיך צו און קוועלט
ער באָד זיך אין כוואַליע פֿון מאַמע־לשון
אַ מחיה פּשוט!

און אַלץ דאָס טריפֿענע פֿון אים
וועט בלײַבן אויפֿן ברעג
ער פֿון דאַנעט וועט אַוועק
אַ ריינער, כּשרער כּמעט געזאַלבטער
פֿון מאַמע־לשון־ווערטער…

3

איך און דובֿ־בער גייען צו מיר אַהיים.
מיט אַ וועג,
וווּ מיט טריפֿקייט עס כוואַליעט זיך דאָס לעבן.
שטראַלט אַרויס
פֿון די חזיר־דעליקאַטעסן־מאַגאַזינען
פֿון די צוויי־דרײַ קורווע־הײַזלעך,
וואָס זענען ערגעץ דאָ, ניט ווײַטלעך…

נישקשה, דובֿ־בער, נישקשה,
מאָרגן וועלן מיר נאָך אַ מאָל קומען צום ים
און מיט גאָטס וואָרט,
מיט מאַמע־לשון — כּשרן
אונדזערע קערפּער,
הערצער,
נשמות.

איך און דובֿ־בער טרינקען וויסקי
ערגעץ אויף דער פּלאַנעטע ערד

איך און דובֿ־בער טרינקען וויסקי ניט אײַליק
ערגעץ וווּ, אויף דער פּלאַנעטע ערד.
אין גלאָז מײַנעם שווימען עטלעכע „אײַזבערג‟
וואַרעמע וויסקי, אָן אײַז, טרינקט דובֿ־בער.

שוין אויסגעטרונקען אַ האַלבן ליטער,
אפֿשר נאָך אַ פּאָר הונדערט גראַם…
דובֿ־בער האָט געלייענט אויף אַ קול זײַנע לידער,
איך האָב פֿיל מײַנע געלייענט, מן־הסתּם.

אַלץ אַרום אונדז האָט געשטראַלט און געאָטעמט,
ס’האָבן איבערן טיש געוויגט זיך לײַכט:
דאָס רויטלעכע גאָלד פֿון דעם אינדיאַנער אָסיען,
און געלע, בעסאַראַבער עפּל אַ צווײַג.

נאָך יעדער ליד, פֿאַרשטייט זיך, אַ כּוסע.
וועגן יעדער ליד באַגײַסטערטע רייד.
טיפֿע געדאַנקען. געפֿילן הויכע.
אין האַרצן אַ שטילע, אַ ליכטיקע פֿרייד.

פּלוצעם זאָגט מיר דובֿ־בער: מײַן חבֿר,
פֿילסט, ס’איז עפּעס געוואָרן צו הייס
ווײַזט אויס די וואַרעמקייט גלאָבאַלע,
האָט זיך ערגעץ דאָ, ניט ווײַט צעלייגט.

— איך פֿאַרשטיי דײַנע פּלאַנעטאַרישע דאגות,
דאָך די היץ צום טרינקען ניט שטערט,
בלויז די־אָט צרות, זאָלן אונדז בלײַבן.
מ’וועט זיך אַן עצה געבן, דובֿ־בער?

דווקא איך, פֿיל די קעלט גלאָבאַלע,
בייזע ווינטן בלאָזן הײַנט אויף דער ערד.
אַ פּאָעט, דובֿ־בער, ער איז, אַוודאי…
ער איז אַליין אַ גלאָבאַלע טרער!

דאַרף דאָך, ווען־ניט־ווען, דער דיכטער,
די טרער גלאָבאַלע אויף דעם ערדס געזיכט,
אין זיך דאָס זאַלץ צעשמעלצן מיט וויסקי
די אײַזבערג־זאַלץ צעלאָזן אין זיך?

גענוג צו רעדן וועגן מאַטעריע דינער!
גיב מיר דעם ענטפֿער, טײַערער, דובֿ־בער,
וואָס איז דער חילוק, די נפֿקא־מינה,
צווישן אַ מענטש און פּלאַנעטע ערד?

ער האָט צעלאַכט זיך. תּיכּף געענטפֿערט,
דער פּאָעט און פֿאָלקלאָריסט דובֿ־בער:
— אַ מענטש ווערט עלטער, ווערט ער קעלטער,
און די פּלאַנעטע ערד — פֿאַרקערט…

אויסגעטרונקען פּאַמעלעך צוויי פֿלעשער
נאָר בעסער פֿון צוויי, געוויס, איז דאָך דרײַ!
— שיינע לידער, דובֿ־בער, איז, אפֿשר,
לייענסטו זיי ווידער אַלע פֿון ס’נײַ?…

אַלץ אַרום אונדז האָט געשטראַלט און געאָטעמט,
ס’האָבן איבערן טיש געוויגט זיך לײַכט
דאָס רויטלעכע גאָלד פֿון דעם אינדיאַנער אָסיען,
און געלע, בעסאַראַבער עפּל אַ צווײַג…

איך און דובֿ־בער עסן געפֿילטע פֿיש
ערגעץ אין אַ שטעטל

„ברוך אַתּה, ייֳ אלהינו מלך העולם, שהכּל נהיה בדברו‟

— אַ! אַ! אַ!
— טעם גן־עדן! אַ מחיה!
— או־וואַ! או־וואַ!
— ס’איז טאַקע אײַ־אײַ־אײַ!
— סע צעגייט זיך אין מויל!
— איבער אַלע אבֿרים די געפֿילטע פֿיש!…

די התפּעלותדיקע אויפֿרופֿן אונדזערע
האָבן געעפֿנט די הימלען.
תּפֿילות, וואָס האָבן זיך פֿאַר דעם,
ווי פֿלאַטערלעך פֿילקאָלירטע
געוואָרפֿן אויף די פֿאַרשפּאַרטע,
שטראַלנדיקע טויערן
זענען אין די הימלען אַרײַנגעפֿלויגן
מיט אַ געטומל, מיט אַ גערויש…

— לחיים, דובֿ־בער!
— לחיים, משה, לחיים!

— אַ! אַ! אַ!
— מאכל־מלכים!
— אַ מחיה! אַ חריפֿות!
— או־וואַ! או־וואַ! או־וואַ!
— ס’האָט דעם זיבעטן טעם!
– ס’האָט טויזנט טעם!…

דורך די צעפּראַלטע הימל־טויערן
האָבן אַראָפּגעקוקט צו דער ערד
מיט שטאָלץ, מיט ליכטיקן אומעט
די נשמות
פֿון צדיקים פֿון בערדיטשעוו,
בערשאַד,
אומאַן…
פּלוצעם די רוימען פֿון די זיבן הימלען
זענען פֿול געוואָרן מיט קלאַנגען
פֿון אַ פֿריילעכער חסידישער ליד,
וואָס די ליד האָבן געזונגען
די נשמות פֿון צדיקים
פֿון בערדיטשעוו,
בערשאַד,
אומאַן…:
— „אײַ! אײַ! טאַטעניו, טאַטעניו …‟

— לחיים, דובֿ־בער!
— לחיים, משה, לחיים!

— יאָ…אָ! ס’איז אַ מאכל!
— ס’איז מאכל־מלך!
— אַ! אַ! אַ! מחיה נפֿשות!
— ניט צו באַשרײַבן!
— ס’איז טאַקע יאָ אײַ־אײַ־אײַ!
— ס’איז פֿינעף מאָל אײַ־אײַ־אײַ!…

גאָט האָט געקוקט צו דער ערד און געטראַכט:
— ווי גוט איז, וואָס איך האָב באַשאַפֿן די וואַסערן
און אין די וואַסערן פֿיל מינים פֿיש!
געבענטשט זאָל זײַן דער מענטש, וועלכער האָט פֿאַרגעניגן
פֿון דער וועלט, וואָס איך האָב באַשאַפֿן!
איז דאָך טאַקע יאָ „ברוך אַתּה, ייֳ…‟
ער האָט געקוקט
אויף צוויי ווײַטע, ווײַטע פּינטעלעך,
וואָס זענען געזעסן בײַ אַ פּינטל טיש
געגעסן געפֿילטע פֿיש
און גאָט האָט צוגעגעבן:
— געבענטשט זאָל זײַן דער מענטש, וועלכער לעבט מיט שׂימחה אין האַרצן!…

— לחיים, דובֿ־בער!
— לחיים, משה, לחיים!
— „אײַ! אײַ! טאַטעניו, טאַטעניו,
— טאַטעניו, טאַטעניו! אײַ! אײַ! אײַ! …‟

„… ברוך אַתּה, ייֳ, על האָסרץ ועל המחיה‟

איך און דובֿ־בער זענען געוואָרן זיידעס

גלײַך ווי נאָך נעכטן, דובֿ־בער,
מײַן פֿרײַנד, מײַן חבֿר ליבער,
האָבן מיר אין אַ סאָד צי אויף אַ ברעג
געשאַפֿן הייסע ליבעלידער.

די צײַט עס לויפֿט אַלץ גיכער,
גלײַך ווי נאָך נעכטן דו און איך — מיר ביידע
זענען געווען גאָר יונגע דיכטערס
און הײַנט שוין פּאָעטן — זיידעס.

— מילא, זאָגט דובֿ־בער מיט אַ שמייכל, —
די אייניקלעך זענען אונדזער פֿריידן
יאָ, מיר זײַנען טאַקע זיידעס
נאָר דאָך מיר זענען יונגע זיידעס!

גיס זשע אָן אין גלעזער ווײַן
אונדזער לעבן איצט איז שענער:
יעדער אייניקל אונדז שײַנט
זונעלעך פֿאַר אונדז זיי זײַנען!

— לאָמיר זשע, דובֿ־בער, מײַן פֿרײַנד,
אויסטרינקען ווײַן זעקס כּוסות,
ווײַל דאָס לעבן דײַנס און מײַנס
האָבן אונדזערע זעקס אייניקלעך באַלויכטן.

לאָמיר זשע, באַדאַנקען פֿאַרן לעבן,
דעם, וואָס לעבט אין הימל אייביק
מיר ווייסן, ניט אַלע דאָך פּאָעטן
האָבן דערלעבט צו ווערן זיידעס.

און לאָמיר טרוימען און לאָמיר האָפֿן
לאָמיר דעם הימל בעטן און שטערן
זאָלן אונדזערע לידער, זאָלן אונדזערע סטראָפֿעס
קיין מאָל קיין זיידעס, קיין זיידעס ניט ווערן!..

עס זענען געבליבן די פֿלעשער ליידיק
מיר האָבן ייִדישע לידער געזונגען —
לויט די יאָרן זענען מיר זיידעס
און לויט די נשמות זענען מיר יונגען…