פֿון דער סעריע „אײַנוווינער פֿון שוואַנענפּאַרק‟
מיר זײַנען שכנים און מיינען, אַז ווייסן וועגן זיי אַלץ אָדער כּמעט אַלץ. פּוסטע גאווה! זיי ווייסן וועגן אונדז אַ סך מער, אָבער ווײַזן עס נישט אַרויס ביז אַ געוויסער צײַט.
לע־דזי, „צער־בעלי־חיים‟
באָריס סאַנדלער
חלומות און דערמאָנונגען פֿון אַ טשערעפּאַכע
אין מיטן דער גרינער לאָנקע האָט זיך צעשפּרייט איינע פֿון די סאַזשלקעס אינעם ייִשובֿ שוואַנענפּאַרק. אין אָט דער סאַזשלקע האָט געלעבט אַ טשערעפּאַכע. ווי אַלט איז זי געווען? זי האָט ניט געציילט אירע יאָרן. זי האָט זיי געהאַלטן פֿאַרשפּאַרט אין קאָפּ.
זי האָט ליב געהאַט זיך אײַנגראָבן אין דעם שלאַמיקן דנאָ און דרעמלען. אינעם חלום האָט דאָס לעבן אויסגעזען שיין און פֿאַרביק. אין די גאָר הייסע זומער־טעג איז קיין בעסער ווינקעלע אויף דער וועלט ניטאָ. צומאָל פֿלעגט די טשערעפּאַכע אַרויסקריכן פֿונעם וואַסער און זיך צעלייגט אינעם גרינעם גראָז. און ווידער האָט זי געטראַכט: קיין בעסער ווינקעלע אויף דער וועלט איז ניטאָ — וואַרעם. רויִק. שטיל.
זי איז שוין גרייט געווען פֿאַרמאַכן די אויגן און זיך אײַנטונקען אין שיינע חלומות. פּלוצעם האָט די טשערעפּאַכע דערזען פֿאַר זיך שטיין צוויי באַוואַקסענע מיט קויטיקע האָר לאַפּעס. איר קאָפּ האַט זיך אַליין אַרײַנגעצויגן אינעם ביינערנעם שטיבעלע־פּאַנציר. אַזוי טוט זי תּמיד, ווען זי ווייסט ניט, ווער עס שטייט פֿאַר איר. איר באָבע, די אַלטע טשערעפּאַכע, האָט דעם אייניקל אַמאָל געזאָגט: „אַז דו ווייסט ניט, פֿון וואַנען עס וואַקסן די פֿיס, וועסטו קיין מאָל ניט וויסן, ווער עס שטייט פֿאַר דיר.‟ פֿון אינעווייניק, דורכן פֿענצטערל, האָט זי דערזען, ווי אַ שמוציק, צעשויבערט מאָרדעלע מיט צוויי שוואַרצע קײַלעכדיקע אויגן־קנעפּלעך און אַ שוואַרץ פֿירעקיק קנעפּלנעזל קוקט אויף איר פֿון דרויסן. „ניין‟, — האָט אַ טראַכט געטאָן די טשערעפּאַכע, — „גאָר ניט קיין שרעקלעכע חיה…‟ זי האָט פֿאָרזיכטיק אַרויסגעשטופּט דעם קאָפּ און גלײַך דערפֿילט ווי עפּעס אַ ווייכס און וואַרעמסט האָט אַ לעק געטאָן איר נאָז.
— האַוו־האַוו! — האָט אַרויסגעוויזן קול דאָס הינטל און די פֿיר פֿיס האָבן עס אַוועקגעטראָגן.
ס׳איז געוואָרן רויִק און שטיל. די טשערעפּאַכע האָט אָפּגעצופּט אַ פּאָר גרינע זאַפֿטיקע גרעזעלעך און איז שוין ווידער גרייט געווען זיך אײַנטונקען אין אירע שיינע חלומות. פּלוצעם, ווי פֿון דער ערד, זײַנען אויסגעוואַקסן צוויי שוואַרצע שטעקעלעך־פֿיס מיט דינע צערוקטע פֿינגער און שאַרפֿע נעגל. אין קאָפּ האָט אַ קלינג געטאָן אַ גלעקעלע: „געפֿאַר!‟, — און דער קאָפּ איז שוין אין זײַן ביינערנעם באַהאַלטעניש אַרײַנגעשפּרונגען, און זיך אַרײַנגעקוועטשט אינעם קערפּער. די טשערעפּאַכע האָט די דינע שוואַרצע פֿיס גלײַך דערקענט — דאָס איז געווען די באַלעבאָסטע פֿון דער סאַזשלקע, די ווײַסע צאַפּליע!
„טוק, טוק, טוק!‟ — האָט די צאַפּליע אָנגעהויבן בייז קלאַפּן אינעם דעכל פֿונעם שטיבעלע־פּאַנציר.
די טשערעפּאַכע האָט פֿאַרזשמורעט די אויגן. זי האָט זיך געמאָלט: אָט וואַקסן די פֿיס אַרויף, שפּאַרן זיך אָן אינעם ווײַסן בײַכל, און פֿונעם בײַכל ציט זיך אַרויס אַ דינער לאַנגער האַלדז. אָבער אַפֿילו נישט דאָס תּמיד גיריק בײַכל האָט זי געשראָקן, נישט דער לאַנגער האַלדז, נאָר דער שאַרפֿער שפּיציקער שנאָבל, וואָס האָט אַרויסגעשטעקט פֿונעם צאַפּליעס שמאָל קעפּל…
„טוק, טוק!..‟ — האָט די קלאַפּערײַ זיך איבערגעחזרט און מיטאַמאָל זיך אָפּגעהאַקט.
ס׳איז געוואָרן שטיל, נאָר ניט רויִק. די טשערעפּאַכע האָט פּאַוואָליע אויפֿגעעפֿנט איין אויג, דערנאָך דאָס צווייטע… די שרעקלעכע שוואַרצע שטעקלעך מיט שאַרפֿע נעגל זײַנען נעלם געוואָרן. די טשערעפּאַכע האָט אָפּגעזיפֿצט: ניטאָ אַרום קיין רו!
זי איז ווײַטער שטיל געלעגן אינעם גראָז. אויך אויף דער זון איז גוט צו דרעמלען און זען שיינע חלומות. אָבער ניט קיין חלום, נאָר אַ דערמאָנונג איז צו איר געקומען. אַ חלום און אַ דערמאָנונג זײַנען דאָך אייגענע שוועסטערקינדער. די טשערעפּאַכע האָט איצט אַרויסגעשלעפּט פֿון אירע פֿאַרשפּאַרטע יאָרן אַזאַ דערמאָנונג: זי און די באָבע שטעקן אַרויס זייערע קעפּ פֿון וואַסער. אַ געדיכטע בלויקייט פֿאַרדעקט אַלץ אַרום — די ביימער, די לאָנקע מיט דער סאַזשלקע, דעם גאַנצן שוואַנענפּאַרק.
— אַזאַ שיינע גרויסע סאַזשלקע! — האָט דאָס אייניקל אויסגעשריִען.
— אָט די סאַזשלקע רופֿט מען „הימל‟, — האָט זיך אָנגערופֿן די באָבע.
— ווער וווינט אין הימל? — האָט געפֿרעגט דאָס אייניקל.
— בײַ טאָג וווינט דאָרט די זון… זעסט, זי קוקט שוין אַרויס פֿון הינטער די קרוינען.
דאָס אייניקל האָט אויסגעדרייט דאָס קעפּל אין יענער זײַט, וווּהין די באָבע האָט איר אָנגעוויזן, און באַלד פֿאַרזשמורעט די אויגן.
— אוי!.. — האָט די קליינע אָנגעהויבן קוויטשען, — כ׳זע גאָרניט… כ׳בין בלינד געוואָרן.
זי איז אַרײַן אין וואַסער און זיך גיך אַראָפּגעלאָזט צום דנאָ. שפּעטער האָט די באָבע זי באַרויִקט:
— נאַרעלע, מע דאַרף זיך ניט שרעקן פֿאַר דער זון. די זון ברענגט דעם טאָג און מאַכט אים ליכטיק און וואַרעם. יעדעס גרעזעלע און בלעזעלע אַרום לעבן אויף און ציִען זיך אַרויף צו דער זון. ביז עס פֿאַלט אַראָפּ די נאַכט…
אונדזער טשערעפּאַכע האָט געמוזט איבעררײַסן איר דערמאָנונג. זי האָט דערהערט, ווי עמעצער שאַרט זיך צו איר שטילערהייט צו. צוויי קורצע רויטע פֿיסלעך מיט צעפּלעטשטע לאַפּקעס האָבן זיך אַנטקעגן איר אָפּגעשטעלט. אַזוי אָט זי טאַקע געמיינט: דער נאַרישער עגיפּטישער גאָנער האָט זיך געיאַוועט. דער אומפֿאַרבעטענער גאַסט האָט אויסגעצויגן צו דער טשערעפּאַכע זײַן האַלדז און אַרויסגעלאָזט אַ לאַנגע גאָרגלדיקע צישערײַ: „שששרעק…‟.
אין פֿאַרגלײַך מיט דער צאַפּליעס קלאַפּערײַ איבערן שטיבל־דעכל, איז דעם גאָנערס צישען געווען אַ פּוסט בלעזל. די טשערעפּאַכע האָט אַרויסגעשטופּט פֿונעם פּאַנציר די רעכטע לאַפּקע, צעלאָזט די שאַרפֿע נעגל און אַ פֿיר געטאָן איבער דעם גאָנערס קאָפּ. דער גאָנער האָט אויסגעשריִען: „גאַ־גאַאַאַ!‟ — גאווהדיק פֿאַרריסן דעם האַלדז און שווער זיך גערירט פֿון אָרט, פֿאָכנדיק מיט די פֿליגלען.
די טשערעפּאַכע האָט אַ ווײַלע אים נאָכגעקוקט און דערבײַ געטראַכט: „אַך, ווען איך וואָלט געקאָנט אַזוי פֿליִען!‟ נאָר טשערעפּאַכעס פֿליִען ניט. האָט זי זיך פּאַוואָליע געלאָזט צוריק אַהיים צום טײַך. ניטאָ קיין רו אונטער דער זון.
בײַ נאַכט, ליגנדיק אײַנגעגראָבן אין וואַרעמען שלאַם, האָט זי לאַנג נישט געקאָנט אײַנשלאָפֿן. זי האָט ווידער אַרויסגעלאָזט אויף דער פֿרײַ אַ דערמאָנונג: זי שטופּט פֿון וואַסער אַרויס דעם קאָפּ און קוקט אין הימל אַרײַן. איצט איז דער הימל אַ שוואַרצער, ווי די ערד, פֿאַרזייט מיט פֿינקלענדיקע זערנעס־שטערנדלעך. דער קאָפּ פֿון דער באָבע־טשערעפּאַכע שטעקט אַרויס לעבן איר. די באָבע דערציילט:
— מילי־מילאַסן שטערן און שטערנדלעך… דאַכט זיך, אַלע זײַנען זיי אָפּגעזונדערט איין שטערן פֿון אַן אַנדער שטערן. אין דער אמתן איז עס ניט אַזוי: די שטערן נעמען זיך צונויף אין אַ געשטערן־משפּחה. יעדע אַזאַ געשטערן־משפּחה האָט אַן אייגענעם נאָמען: געשטערן „פֿיש‟, געשטערן „באָק‟, געשטערן „קעלבל‟, „ראַק‟, „לייב‟… — די אַלטע טשערעפּאַכע דרייט מיטן קאָפּ אין איין זײַט, אין אַן אַנדער זײַט. זי ברענגט די נעמען אַרויס שטיל, ווי זי וואָלט מורא געהאַט די געשטערן־משפּחות אָנשרעקן, זיי זאָלן זיך חלילה ניט צעפֿאַלן…
— באָבע, — שלאָגט זי איבער דאָס אייניקל, — ס׳איז דאָ אין הימל אַ געשטערן־משפּחה „טשערעפּאַכע‟?
אַ רגע פֿאַרטראַכט זיך די באָבע און זאָגט:
— אַוודאי… מ׳האָט אָט דעם געשטערן אַנטדעקט מיט דרײַ הונדערט יאָר צוריק… — און זי האָט אַ ווײַז געטאָן מיטן קאָפּ: — קוק, צווישן די געשטערן־משפּחות „פֿיש‟ און „וואָלפֿיש‟, זעסט?
דאָס אייניקל האָט אָנגעשטעלט איר בליק, וווּ די באָבע האָט איר אָנגעוויזן, געקוקט און געקוקט. געקוקט און געקוקט… די אויגן האָבן איר אָנגעהויבן זיך טרערן — צי פֿון קוקן לאַנג, צי פֿונעם פֿאַרדראָס, וואָס זי קאָן ניט אָפּזוכן דעם געשטערן פֿון איר משפּחה…
— דו דאַרפֿסט זיך אַזוי ניט ערגערן, — האָט די באָבע־טשערעפּאַכע געטרייסט דאָס אייניקל, — דער געשטערן געפֿינט זיך זייער, זייער ווײַט… ס׳וועט קומען די צײַט… טאַקע דערפֿאַר לעבן די טשערעפּאַכעס אַזוי לאַנג, זיי זאָלן קאָנען אַמאָל דערלעבן צו זען זייער געשטערן־משפּחה…
דערנאָך איז די דערמאָנונג פֿאַרשוווּנדן געוואָרן, אויך אַלע שטערן פֿונעם הימל זײַנען אויסגעלאָשן געוואָרן. אָנשטאָט זיי האָט זיך באַוויזן אַ גרויס ראָזעווע צינגל, פּונקט אַזאַ ווי אין דער פֿרי בײַם הינטל. די טשערעפּאַכע האָט זיך נאָך טיפֿער אײַנגעגראָבן אין שלאַם. זי האָט דערפֿילט ווי דאָס ראָזעווע וואַרעמע צינגל פֿון הימל האָט איר ווייך אַ לעק געטאָן די נאָז.
אַ טרעפֿונג נאָך זיבן יאָר
זיי זײַנען געווען ווײַטע קרובֿים פֿון איין משפּחה רעפּטיליעס. געוווינט האָבן זיי אויף איין שטח פֿון שוואַנענפּאַרק: די טשערעפּאַכע — אין דער סאַזשלקע אין מיטן דער גרינער לאָנקע, און דער איגואַן — אויפֿן צעצווײַגטן בוים מיט געדיכטע ברייטע בלעטער. דאָס לעצטע מאָל האָט די טשערעפּאַכע געזען איר ווײַטן קוזין מיט אַ יאָר זיבן צוריק. דעמאָלט איז שווער געווען זיך פֿאָרצושטעלן, אַז פֿון יענעם גרינעם צוציק קאָן אויסוואַקסן אַ שיינער אָראַנזש־פֿײַערדיקער איגואַן. אַ קראַסאַוויעץ!
גראָד דער איגואַן האָט דערקענט די טשערעפּאַכע דער ערשטער. ער האָט זי דערשמעקט און דערזען מיטן „דריטן אויג‟, וואָס געפֿינט זיך בײַ אים אויפֿן שײַטלדעכל. יעדנפֿאַלס, אַזוי האָט ער איר דערקלערט.
— פֿון דרויסן האָסטו זיך ווייניק געענדערט, — האָט דער איגואַן געהאַלטן אין איין ריידן, — סײַדן דײַן ביינערדיק שטיבל איז געוואָרן טונקעלער, כּמעט שוואַרץ… און נאָך: מײַן שמעקער האָט דערשמעקט דעם ריח פֿון דער שלאַמיקער בלאָטע, וווּ דו האָסט ליב זיך וואַלגערן… — ער האָט אַ טרייסל געטאָן מיטן געלן זעקל אונטער דעם ברייטן פּיסק און הויך אַ ניס געטאָן.
— צו געזונט! — האָט העפֿלעך צוגעוווּנטשן די טשערעפּאַכע.
— אַ דאַנק, שוועסטערקע… — און באַרימעריש צוגעגעבן: — מיר, איגואַנען, האָבן דעם בעסטן שמעק־חוש.
די טשערעפּאַכע וואָלט אים אפֿשר געקאָנט דערווידערן, אַז וואָס שייך דעם שמעק־חוש, זײַנען די טשערעפּאַכעס אויך נישט די לעצטע אין זייער צעצווײַגטער רעפּטיליע־משפּחה. זי האָט זיך אָבער אײַנגעהאַלטן; זי האָט נישט ליב זיך אַמפּערן גלאַט צוליב אַמפּערניש. זי האָט געפֿרעגט:
— דו וווינסט אין דער געגנט?
דער איגואַן איז נאָך לעבעדיקער געוואָרן:
— יאָ… אויף צוויי ביימער.
— וואָס זשע איין בוים איז נישט גענוג?
דער איגואַן האָט צערוקט זײַנע באַקנביינער און אַרויסגעקוועטשט אַ שמייכל.
— אויף איין בוים וווין איך בײַ נאַכט, און אויפֿן אַנדערן — בײַ טאָג…
ער האָט פֿאַרזשמורעט די אויגן און ווידער אַ ניס געטאָן.
— ביסט פֿאַרקילט? — האָט די טשערעפּאַכע געפֿרעגט.
— וואָס רעדסטו אַזוינס, שוועסטערקע, בײַ אונדז איגואַנען, איז ניסן אַ טייל פֿון אונדזער נאַטור, פֿאַרשטייסט?
די טשערעפּאַכע האָט אַ שאָקל געטאָן מיטן קאָפּ אויף „יאָ‟, וואָס האָט געזאָלט מיינען: ניס, געזונטערהייט… וואָס אַרט עס מיך?! אויף אַ קול האָט זי געפֿרעגט:
— וואָס זשע טוסטו בײַ טאָג אויפֿן צווייטן בוים?
איידער צו ענטפֿערן אויף דער פֿראַגע, האָט דער איגואַן זיך געשטעלט אויף די פֿאָדערשטע פֿיסלעך, אויפֿגעהויבן זײַן שטאָלצן קאָפּ, ענלעך צו אַ ברייטער דרײַעקיקער פּושקע און געזאָגט:
— אָט דער ריזיקער בוים איז דער ברייטסטער און הייכסטער אין שוואַנענפּאַרק. בײַ טאָג קאָן מען צווישן זײַנע קרוינען זען דעם אָקעאַן און הערן ווי ער רוישט… קום מיט מיר, שוועסטערקע, וועל איך עס דיר ווײַזן.
— ניין… ניין! — האָט שיִער ניט אויסגעשריִען די טשערעפּאַכע, — מיר, טשערעפּאַכעס, האָבן מורא פֿאַר דער הייך. מע קאָן נאָך חלילה פֿאַלן…
— פֿאַלן?! — האָט זיך אַרויסגעריסן פֿונעם קוזינס פּיסק אַ געלעכטער: — איך בין איין מאָל אײַנגעשלאָפֿן אויף אַ צווײַג און געפֿאַלן פֿון דרײַצן מעטער די הייך… קיין ביינדעלע האָט זיך בײַ מיר נישט גערירט פֿון אָרט!
— יאָ, ביסט אַ בראַווער יאַט! — איז די טשערעפּאַכע מקנא געווען איר קוזין. — מיך האָט אין אַ טאָג מיט איר שאַרפֿן שנאָבל איבערגעקערט אויף דער פּלייצע די בייזע צאַפּליע, האָב איך שיִער ניט געחלשט פֿאַר שרעק…
— אַ צווייט מאָל, ווען זי וועט עס וועלן טאָן, רוף מיך, שוועסטערקע. איך וועל זי איינס־צוויי אָפּטרײַבן פֿון דיר מיט מײַן לאַנגן עק! — ער האָט ווידער אַ ניס געטאָן און צוגעגעבן: — מײַן עק בריט, ווי אַ בײַטש!
— אַ דאַנק! אָבער בעסער מיט דער צאַפּליע זיך ניט פֿאַרפֿירן. זי איז פֿאָרט די באַלעבאָסטע פֿון אונדזער סאַזשלקע… וואָס זשע טוסטו אויף אַזאַ הייך?
— וואָס הייסט? — האָט זיך פֿאַרחידוש דער איגואַן, — איך קוויק זיך מיט די זון־שטראַלן, כאַפּ אָפּ דעם וויטאַמין „די‟. ס׳איז פּשוט אַ מחיה!
— דאָס אַלץ?..
— אַוודאי, ניין! כ׳האָב נאָך ליב אַראָפּצושפּײַען! — די אויגן זײַנען אים פֿאַר פֿרייד געוואָרן פֿון געל — רויט. — איך בין דער בעסטער שפּײַשיסער צווישן די אָרטיקע איגואַנען… אַ שאָד, וואָס דו האָסט ניט געזען, ווי כ׳האָב געטראָפֿן אין אַ זשוקל. עס האָט זיך אויך איבערגעקערט אויף דער פּלייצע, ווי דו, און געדריגעט אין דער לופֿטן מיט די פֿיסלעך…
בפֿירוש גוט, וואָס די טשערעפּאַכע האָט עס ניט געזען; זי האָט זיך אָבער קלאָר פֿאָרגעשטעלט ווי דאָס זשוקל נעבעך וואַרפֿט זיך אומבאַהאָלפֿן אין דער געדיכטער סלינע פֿון איר קוזין. זי האָט אָפּגעזיפֿצט און זיך דערמאָנט ווי איר באָבע פֿלעגט זאָגן: „אין איין משפּחה ווערן אויך געבוירן קינדער, ווי פֿון ניט די זעלבע עלטערן‟. אויף אַ קול האָט די טשערעפּאַכע געזאָגט:
— גוט געווען זיך צו זען מיט דיר, קוזין!
— מיר אויך, שוועסטערקע… — ער האָט אַ ניס געטאָן און זיך געלאָזט צום ברייטסטן און הייכסטן בוים אין שוואַנענפּאַרק.
די טשערעפּאַכע האָט אים באַגלייט מיט די אויגן. זיך אײַנגעקלאַמערט מיט די לאַנגע שאַרפֿע נעגל אין דער קאָרע פֿון בוים, האָט דער קראַסאַוויעץ איגואַן, ווי אַ גרויסער אָראַנזש־פֿײַערדיקער ווילדער קאָטער מיט אַ בייגעוודיקן לאַנגן עק, זיך געדראַפּעט אַרויף, צו די סאַמע הויכע צווײַגן…
בײַ נאַכט, דרעמלענדיק אין דעם וואַרעמען שלאַם, האָט די טשערעפּאַכע דערהערט דעם רויש פֿונעם אָקעאַן. זי האָט אַ טראַכט געטאָן: אַז אויב איר קוזין קאָן האָבן אַ „דריט אויג‟, פֿאַר וואָס זאָל זי ניט האָבן אַ „דריטן אויער‟. אין קאָפּ האָבן זיך געבאָמבלט כּלערליי פֿאַנטאַזיעס ביז זיי האָבן זיך אויסגעבלאָזן אין אַ סך־סך בולבעלעך, וואָס האָבן זיך אַרויפֿגעקייטלט צו דער אויבערפֿלאַך פֿון דער סאַזשלקע, און דאָרט געפּלאַצט — איין בולבעלע נאָך אַן אַנדער בולבעלע.
דער העלדישער שומר
די עגיפּטישע אָדער נילער גענדז, וועלכע האָבן זיך אַמאָל באַזעצט אין פֿלאָרידע בכלל און בפֿרט אין שוואַנענפּאַרק, האָבן זיכער געהאַט זייער אייגענע געשיכטע פֿון יציאת-מצרים, ווי אויך אַ פֿאַרכאַפּנדיקע מעשׂה וועגן דעם וועג אַהער. נאָר קיינעם פֿון דעם רוישיקן אַרום וואַסערפֿליגלדיקע, ערדקריכנדיקע און גייענדיקע אײַנוווינערס פֿונעם ייִשובֿ האָט עס ניט אינטערעסירט. יעדער איז געווען פֿאַרטאָן אין זײַן טאָג־טעגלעכקייט, זיך באַמיט ווייניק אַרויסשטופּן די נאָז פֿון זײַן עקאָלאָגישער נישע און זיך געהאַלטן אין די דלת אמותן, ווי אין אַ שטײַג, וווּהין ס׳האָט זיי אַרײַנגעזעצט דער אייבערשטער נאָכן פֿינפֿטן און זעקסטן טאָג פֿון זײַן געבענטשטער מי.
די גענדז פֿלעגן זיך האַלטן פּאָרלעכווײַז. זיך אומדרייען איבער זייער צירקל, זיך צוקוקן, צוהערן, אויסשמעקן, לאָזנדיק נאָך זיך גרינע קיפּקעלעך פֿון איבערגעקאָכט עסן. חס־וחלילה, אויב אַ דריטער האָט זיך געפּרוּווט צום פּאָרפֿאָלק צושאַרן. ביידע פֿלעגן זיי באַלד אויסשטרעקן די העלדזער און זיך צעהאַווקעט, ווי משוגענע הינט. אַן אַנדערס מאָל האָט מען געקאָנט טרעפֿן אַן איינזאַמען גאָנער אָדער גאַנדז שטיין אויפֿן סאַמע ראַנד דאַך פֿון אַ פֿירשטאָקיקן בנין — העכער זײַנען אינעם ייִשובֿ נישט געווען, — קוויטשען און זיך קלאָגן אין די הימלען אַרײַן אויפֿן צעטראָטענעם מזל; און ס׳האָט אויסגעזען, אַז אָט־אָט וועט דער אומגליקלעכער פֿויגל אַרויסלאָזן דעם לעצטן האַרצרײַסנדיקן געשריי און זיך אַראָפּוואַרפֿן אויף דער ערד מיטן קאָפּ אַראָפּ…
נאָר ביז אַהער האָט מען נאָך קיין גענדז, וואָס וואָלטן זיך גענומען דאָס לעבן פֿאַר אומגליקלעכער ליבע נישט געפֿונען.
אונדזער גאָנער האָט דווקא נישט געהערט צו יענע גענדז, וואָס האָבן די נאַטירלעכע נטיה צו פֿאַרליבן זיך. סײַדן — אין זיך אַליין. יאָ, דער גאָנער האָט זייער געהאַלטן פֿון זיך און איז געווען זייער קאַרג, כּדי צו טיילן זײַן ליבשאַפֿט צו זיך מיט נאָך עמעצן. עס מיינט חלילה נישט, אַז ער פֿלעגט בכלל נישט קוקן אין דער גענדזענער זײַט. ער איז דאָך אַ געזונטער גאָנער און קיין סעקסועלע אינסטינקטן פֿעלן אים נישט אויס. אַדרבה ער איז קיין מאָל נישט קעגן צו פֿאַרדרייען אַ קורצווײַליקע ליבע, לטובֿת אַ גוטער שטימונג און געזונטצושאַנד. אַן אַנדער זאַך איז צו זײַן פֿאַרבינדן מיט אַ שידוך — דאָס נישט!
פֿלעגט ער גאַנצע טעג אַרומבלאָנדזשען דאָ און דאָרט, מיט אַ גרויסהאַלטעריש וואַקלענדיק גענגעלע, דער האַלדז אויסגעצויגן, דער שנאָבל פֿאַרריסן; אָדער פֿאַרקערט, זיך אָפּשטויסן מיט זײַנע רויטע צעפּלעטשטע לאַפּעס פֿון דעם סקוטשנעם ברעג און זיך אַ לאָז טאָן אין די הויכע הימלען אַרײַן. נאָר אויך אין דער בלויער לופֿט האָט ער קיין באַגײַסטערונג נישט געפֿונען, און נאָך עטלעכע קרײַזן איבער דער ערשט פֿאַרלאָזטער גרינער לאָנקע פֿלעגט ער זיך אַראָפּלאָזן מיט אַ גליטש אויפֿן אויבערפֿלאַך פֿון דער סאַזשלקע.
אין יענעם אינדערפֿרי האָט ער נאָך פֿון דער הייך, בשעתן פֿליִען, דערזען אינעם גראָז אַ קליין שוואַרץ שקעטל. וואָס נידעריקער ער האָט זיך אַראָפּגעלאָזט, אַלץ גרעסער איז דאָס שוואַרצע שקעטל געוואָרן. שוין אויף דער ערד, אויפֿן וועג צום געפֿינס איז דעם גאָנערס נײַגער געלאָפֿן פֿאַר אים. אַ גאָר היפּשדיק שקעטל. אַ ביינערדיקס… מסתּמא פֿול מיט אוצרות… דער גאָנער האָט זיך שטיל אַרום דעם געפֿונענעם אוצר אַרומגעדרייט. באַטראַכט און באַשמעקט… „טשיקאַווע צו וויסן, — האָט ער געטראַכט, — וואָס זשע ווערט דאָרט אינווייניק באַהאַלטן?.. און וויאַזוי קאָן מען דאָס שיינע שקעטל עפֿענען?‟ דערזען אַן אָפֿן פֿירעקיק פֿענצטערל האָט דער גאָנער זיך דערפֿרייט און באַלד, ווי זײַן שטייגער איז געווען, זיך אַ צי געטאָן אַהין מיטן שנאָבל…
פּלוצעם האָט זיך פֿונעם שוואַרצן פֿענצטערל אַרויסגעשטופּט אַ מיאוס קעפּל, ענלעכס צו אַ שלאַנג און פֿון אַ זײַט — אַ קורץ באַנעגלט פֿיסל… אין איין רגע האָט דער גאָנער דערפֿילט סײַ אַ פּאַטש און סײַ אַ דראַפּ…
די טרעפֿונג מיט דער טשערעפּאַכע האָט דער גאָנער פֿאַרגעדענקט אויף לאַנג. דאָס מאָל בשעתן וויראַזשירן איבער דער לאָנקע האָט ער דערזען אַ באַוועגלעכן ווײַסן פֿלעק. ער האָט זיך לײַכט אַראָפּגעלאָזט נישט ווײַט פֿון דער טשאַטע איביסן־פֿייגל. זיי האָבן, ווי אָנגעדרייטע אויטאָמאַטן, געפּיקט דאָס גראָז מיט זייערע לאַנגע האַטשעקעוואַטע שנאָבלען, פֿאַרשפּיצט צום עק, און פּאַמעלעך זיך איבערגערוקט אויף די דינע פֿיסלעך. נאָכן איבעראַקערן אַ געוויסן צירקל האָבן די איביסן זיך ווידער, ווי נאָך אַ קאָמאַנדע, אויפֿגעהויבן אַלע אין איינעם און זיך געלאָזט צו אַן אַנדער צירקל. דער גאָנער — נאָך זיי. און אַזוי כּמעט דעם גאַנצן טאָג, ביז ס׳האָט אָנגעהויבן טונקלען. ס׳האָט אויסגעזען, אַז דער גאָנער וואָלט געווען זייער אויפֿזעער.
אַן אויסגעמאַטערטער, האָט ער זיך אויסגעזוכט אונטער אַ קוסט אַ גריבל און באַשלאָסן דאָרט נעכטיקן. ער האָט באַלד אײַנגעדרעמלט, נאָר איין אויג פֿאָרט געלאָזט אָפֿן — אויף דער וואַך. שלעפֿעריקע געדאַנקען האָבן זיך געפּלאָנטערט אין זײַן קאָפּ: „פֿון קאַיאָר ביזן זון־אונטערגאַנג זיך פּאָרפּלען און פּאָרפּלען אין דער ערד… פּיקן און פֿרעסן, פֿרעסן און פּיקן… וווּהין קריכט אין זיי אַזוי פֿיל אַרײַן?… איז עס דען אַ לעבן?!‟
אויפֿגעוועקט האָט דער גאָנער זיך פֿון עפּעס אַ כאָרכלעניש. אַנטקעגן אים איז געשטאַנען ניט אַבי ווער, נאָר דער חכם פּעליקאַן, דער חשובֿסטער פֿויגל צווישן דער גאַנצער כאַליאַסטרע אָרטיקע וואַסערפֿייגל.
— אַ גוט מאָרגן! — האָט שיִער נישט אויסגעשריגן דער גאָנער.
דער אַלטער פּעליקאַן האָט אַ ברום געטאָן אונטער זײַן לאַנגן שנאָבל:
— מאָרגן איז נישט הײַנט… — זיך אַ טאָפּטשע געטאָן אויפֿן אָרט, האָט ער זיך אָפּגעשטעלט אַ רגע, זיך פֿאַרטראַכט און ווידער אַ ברום געטאָן: — האָסט געוואָלט בײַ מיר עפּעס פֿרעגן, אַיאָ?
דער גאָנער האָט קיין אַנונג נישט געהאַט, וואָס צו פֿרעגן, נאָר אַז מע דאַרף, האָט ער בײַ זיך תּמיד געהאַלטן אונטערן פֿליגל אַ פֿראַגע. האָט ער אָט די פֿראַגע אַרויסגעשלעפּט:
— פֿאַר וואָס, — האָט ער געפֿרעגט, — נעכטיקט איר, פּעליקאַנען, אויף די ביימער, ווי נישט דאָ געדאַכט, שוואַרצע קראָען?
דער פּעליקאַן האָט צעשפּאַלטן זײַן גרויסן שנאָבן אויף צוויי טיילן, ווי געוואָלט אַראָפּשלינגען דעם גאָנער, און מיט אַ קלאַץ אים צוריק צונויפֿגעשלאָסן:
— ביסט נישט קיין נאַר, — האָט ער אַרויסגעפֿאָנפֿעט, — כאָטש אין תּוך — בלײַבסטו אַ גאַנדז! — דערנאָך האָט ער געזאָגט: — בײַ נאַכט העט אויבן, אונטער די שטערן, שיפֿלענדיק זיך אויף די בייגעווידיקע צווײַגן פֿון די צעדערביימער, שפּילן די פּעליקאַנען אויס זייערע ליבעס… יעדער מוז זאָרגן וועגן זײַן המשך… פֿאַרשטייסט, וואָס איך מיין…
דער גאָנער האָט דערפֿילט, ווי זײַן שנאָבל ווערט רויט. אויף דעם האָט זיך די טרעפֿונג פֿאַרענדיקט. דער אַלטער פּעליקאַן האָט, אַפּנים, מער פֿראַגעס פֿונעם גאָנער נישט דערוואַרט, איז ער אַוועקגעפֿלויגן.
יענעם זומער האָט די לופֿט זיך פּשוט צעשמאָלצן פֿון היץ. איבערן גאַנצן ייִשובֿ איז געהאָנגען אַ צעגליטע בייזע טרוקעניש, וואָס האָט פֿון אַלע אָפֿענע ווינקעלעך אויפֿן שטח פֿון שוואַנענפּאַרק אַוועקגעטריבן יעדע לעבעדיקע באַשעפֿעניש.
אונדזער גאָנער האָט זיך געפֿונען אַ מקום־מיקלט אונטער אַ גרויסן וואַלגערשטיין, וואָס אויבן אויף זײַן אויבערפֿלאַך האָט זיך פֿויל צעלייגט דער אָראַנזש־פֿײַערדיקער איגואַן. פֿון דער ווײַטנס וואָלט מען געקאָנט מיינען, אַז אויף דעם וואַלגערשטיין ברענט אַ שײַטער. דער איגואַן האָט איצט זיך געקוויקט מיט לופֿט־וואַנעס פֿון זײַן באַליבטן וויטאַמין „די‟.
פֿון וואַנען האָט דער גאָנער געוווּסט, אַז אויפֿן וואַלגערשטיין ליגט דער איגואַן? ווײַל דעם איגואַנס לאַנגער עק איז אַראָפּגעהאָנגען און שיִער נישט פֿאַרטשעפּעט דעם גאָנערס שנאָבל. אַן אַנדערס מאָל וואָלט דער גאָנער זיכער אַ שלעפּ געטאָן דעם עק, ווי אַ שמוציקן שטריק, ער זאָל אים נישט שווינדלען פֿאַר די אויגן; אָבער איצט האָט די היץ אין גאַנצן צעמאָרעט דעם גאָנער, כאָטש נעם און צאַפּ פֿון אים גענדז־שמאַלץ. ער איז קוים אײַנגעשטאַנען אויף איין פֿוס און זיך געשלאָגן מיטן דרעמל פֿון די לעצטע כּוחות. נאָר אַ גאָנער בלײַבט אַ גאָנער. ס׳איז אים שוין אַזוי באַשערט פֿון קדמונים צו זײַן תּמיד אויף דער וואַך; נאָך פֿון די ווײַטע אוראַלטע רוימישע צײַטן, ווען, אַ דאַנק זײַנע אָבֿות, די געטרײַע וועכטערס בײַ דעם אימפּעראַטאָר, האָבן זיי, די גענדז, מיט זייער געשריי און געפּילדער אויפֿגעוועקט די אײַנגעשלאָפֿענע שומרים פֿון רוים… יאָ, יאָ, דווקא די נילער גענדז האָבן געראַטעוועט די קרוינשטאָט פֿון די ווילדע באַרבאַרן…
אונדזער גאָנער, באַגײַסטערט פֿון זײַנע ווײַטע ברידער און שוועסטער, האָט נאָך מער דערפֿילט די וויכטיקייט און אַחריות פֿון דער שעה, ווען אַלץ אַרום אין שוואַנענפּאַרק, איז פֿאַרטשאַדעט געוואָרן פֿון היץ און איז אַרײַנגעפֿאַלן אין אַ נעפּלדיקן שלאָף. אַרויסגעשטופּט דעם קאָפּ פֿון הינטער דעם וואַלגערשטיין, האָט דער גאָנער פּאַמעלעך אַ פֿיר געטאָן מיט זײַן שאַרפֿן בליק איבער דער לאָנקע. ס׳האָט אויסגעזען, אַז אַפֿילו די שׂונאים האָבן זיך אויסגעבאַהאַלטן אין זייערע נאָרעס.
זיך באַרויִקט, איז דער גאָנער שוין גרייט געווען צו פֿאַרמאַכן איין אויג זיך שטעלן אויף איין לאַפּקע, און זיך לאָזן ווײַטער אויף די כוואַליעס פֿון דרעמלען… נאָר זײַן שמיעה, די פֿון גאָט געבענטשטע גענדזענע שמיעה — זי האָט נישט איין אָרטיקע גאַנדז געראַטעוועט פֿון די וויסטע קאָיאָטן. ער האָט דערהערט דעם געפֿערלעכן שאָרך, וואָס האָט זיך קוים געטראָגן פֿונעם שיטערן וועלדל פֿון יענער זײַט סאַזשלקע. דער גאָנער האָט אָנגעשטרענגט די ריאה, זיך אײַנגעקוקט אין יענער זײַט… ער האָט באַלד דערקענט דעם גנבֿישן גאַנג פֿון צוויי קאָיאָטן… זיי האָבן זיך גיך באַוועגט צו דער טשאַטע איביסן, וועלכע זײַנען געווען פֿאַרטאָן אין זייער פּאַשען זיך… וואָס טוט אַ גאַנדז אַ שומר? הייבט אָן שרײַען אויף אַלע מינים גענדזענע קולות: גאַגאָטשען — „גאַ־גאַ־גאַ!‟, האַווקען — „האַוו־האַוו‟, צישן — „שששרעק!‟, און אַפֿילו תּקיעהן, ווי אין שופֿר בלאָזן — „טאַ־טאַ־טאַאַאַ!‟… און פּלוצעם האָט אונדזער גאָנער דערפֿילט אַ שטאַרקן שמײַס און נאָך אַ שמײַס… ער איז געפֿאַלן אויף דער פּלייצע און זיך אויפֿגעכאַפּט…
פֿון אויבן פֿון זײַן סידעלע האָט אַראָפּגעקוקט אויף אים דער אָנגעשראָקענער איגואַן. דאָס האָט ער מיט זײַן עק, ווי מיט אַ בײַטש, אַ שמײַס געטאָן אַ פּאָר מאָל דעם גאָנער און אים סוף־כּל־סוף אויפֿגעוועקט.
— וואָס האָסטו זיך צעשריִען? — האָט ער געפֿרעגט.
נאָך נישט אין גאַנצן געקומען צו זיך נאָכן חלום, האָט דער גאָנער געזאָגט:
— די שׂונאים זײַנען שוין דאָ…
— וואָס מיר שׂונאים? ווער מיר שׂונאים?
זיך געשטעלט אויף די פֿיס, האָט דער גאָנער אָפּגעטרייסלט פֿון זיך די לעצטע שפּורן פֿונעם העלדישן חלום.
— ווינציק שׂונאים האָבן מיר אַרום זיך? — האָט ער זיך אָנגערופֿן און צוגעגעבן: — באמת אַ משוגענע היץ!
אָדלער מיטן נאָמען אָרלאַן
די מחנה אָדלערס האָבן קרײַזנווײַז געשוועבט הויך איבערן ייִשובֿ, ווי אונטער אַ בלויען קופּאָל; געכאַפּט מיט די ברייט צעשפּרייטע פֿליגלען די לופֿטשטראָמען און, באַלאַנסירנדיק אויף די אומזעעוודיקע קילע כוואַליעס, זיך נאָכגעגעבן זייער געשפּאַנטן כּוח. די סאַמע עקשנותדיקע פֿייגל האָבן צו מאָל געפּרוּווט פֿון דעם לופֿטדראַנג זיך אַרויסרײַסן, זיך קעגנשטעלן דעם שטראָם, אָבער לאַנג האָט זייער ווידערשטאַנד ניט אָנגעגאַנגען. זיך איבערגעקוליעט אין אַ אומגעלומפּערטן סאַלטאָ־מאָרטאַליע, זײַנען זיי ווידער אַרײַנגעצויגן געוואָרן אין דעם לופֿטקאַנאַל, ווי אין אַ ריזיקן הימלשנוק.
דער אַלטער אָרלאַן, דער אַטאַמאַן פֿון דער מחנה אָדלערס, האָט זיך געהאַלטן בײַ דער זײַט, נאָכקוקנדיק מיט אַן אָפּשאַצערישן בליק נאָך דעם פֿלי פֿון יעדן אָדלער. שפּעטער, נאָכן האַלבטאָג, זיך אויסגעזעצט אויף דעם פּליכעוואַטע שטיינערנעם בערגל, אַ געוועזענער מיסטפּלאַץ פֿון דער געגנט, וועט ער, אײַנשפּאַנענדיק זײַן ווילן און געפֿילן, שטרענג דורכפֿירן זײַן מישפּט איבער יעדן איינעם פֿון דער מחנה. זיי דאַרפֿן וויסן און געדענקען, אַז יעדער אָדלער טראָגן אין זיך דעם גײַסט פֿון זײַנע ווײַטע אָבֿות, די פּיאָנערן פֿון דעם לאַנד. זיי זײַנען נישט סתּם פֿייגל פֿון אַ סטײַע; זיי זײַנען בראַווע יעגערס פֿון אַ קעמפֿערישער מחנה.
אָרלאַן האָט נישט אויסגעמיטן צו וואַרפֿן זײַן שאַרפֿן בליק אַראָפּ, אויף דעם ייִשובֿ שוואַנענפּאַרק. די קליינע מענטשעלעך אונטן, וואָס האָבן דעם שטח פֿאַרכאַפּט און אים צוגעפּאַסט צו זייער נעבעכדיקן קיִום, אָנגעשטעלט דאָ און דאָרט זייערע פֿירשטאָקיקע און צוויי־גאָרנדיקע בעטאָן־נעסטן, אָנגעגראָבן וואַסערגריבער, וואָס זיי רופֿן „פּול‟ און ווייקן זיך דאָרט גאַנצענע טעג, ווי נאַרישע קאַטשקעס, — מיינען, אַז דווקא זיי זײַנען די עכטע באַלעבאַטים פֿון דעם קאַנט.
„מילא, קליינע מענטשעלעך, — האָט אָרלאַן זיך געטרייסט אונטער זײַן שאַרף־האַטשיקן שנאָבל, — וואָלטן זיי כאָטש אָנגערופֿן דאָס שטעטל זייערס מיט אַ בכּבֿודיקן פֿויגלשן נאָמען, למשל, ׳אָרלאַנפּאַרק׳; האָבן זיי עס אַ נאָמען געגעבן, מישטיינס געזאָגט, נאָך אַ געפּגרטן שש… — ער האָט זיך פֿאַרהאַקט, קוים אײַנגעהאַלטן דעם כּעס, נישט אַרויסצוברענגען דאָס וואָרט, וואָס ס׳האָט זיך פֿון זײַן פּיסק געריסן — „שוואַנץ‟… — מילא… קלוגע מענטשן האָבן אָנגערופֿן לכּבֿוד מיר אַ גאַנצע שטאָט — אָרלאַנדאָ! נישקשה, די וועלט ווערט קליגער. ס׳וועט קומען אַ צײַט, ווען גאַנץ פֿלאָרידע וועט טראָגן מײַן נאָמען… און אפֿשר אַלע דרײַ אַמעריקעס!‟
ער האָט שטרענג אַ קוק געטאָן אויף דעם בחורעץ, וואָס האָט זיך ערשט איבערגעקולקעט עטלעכע מאָל אין דער לופֿטן נאָך זײַן אומגעלומפּערטן צונויפֿשטויס מיט דער לופֿטכוואַליע. די שאַרפֿבליציקע פֿײַל, אַרויסגעלאָזט פֿון אָרלאַנס אויגן, האָט געטראָפֿן אין ציל. דער יונגער אָדלער האָט נאָכגעבעריש אויסגעשפּרייט די פֿליגלען און זיך אַרײַנגעפּאַסט אינעם שוועבנדיקן קרײַז פֿון זײַנע ברידער און שוועסטער.
„אַלץ מוז מען האַלטן אונטער אַ קאָנטראָל פֿון אייגענע נעגל, — האָט דער אָרלאַן זיך פֿאַרטיפֿט אין זײַנע מחשבֿות, — מעגלעך, אַז נישט תּמיד קומט אויס זיי לאָזן אין גאַנג, מײַנע שאַרפֿע נעגל, אָבער יענע, וואָס געפֿינען זיך נידעריקער פֿון מײַן פֿלי, דאַרפֿן וויסן, אַז די שטראָף פֿאַר טראַכטן אַנדערש, שוין אָפּגערעדט פֿון מעשׂים, וועט זיי אָניאָגן און אויספֿירן דעם פּסק־דין. מײַן שליחות איז אײַנצושטעלן אַן אָרדענונג, אַז סײַ דאָרטן אויף דער ערד, סײַ אין הימל זאָלן זיי אַלע וויסן, ווער איז איבער זיי דער איינציקער באַלעבאָס. פֿאַר וואָס אַזוי? ווײַל איך, אָרלאַן, טראָג אַ טייל פֿון יענעם געטלעכן „אור‟, פֿון וועלכן עס איז באַשאַפֿן געוואָרן די וועלט…‟
געבליבן צופֿרידן פֿון זײַן מסקנא, האָט אָרלאַן זיך אָפּגעשטויסן מיט כּוח פֿון די געדיכטע לופֿטשיכטן און זיך פֿײַל־אויס־בויגן אַ לאָז געטאָן אַראָפּ פֿון זײַן הייך. די צוויי יונגע אָדלערס, זײַנע לײַבוועכטערס, האָבן נישט דערוואַרט פֿון זייער אַטאַמאַן אַזאַ יוגנטלעכע ספּריטנעקייט. זיך באַלד געכאַפּט, האָבן זיי האַסטיק זיך געלאָזט נאָך אים. שוין שיִער נישט פֿאַרטשעפּעט מיט די שפּיץ־פֿעדערן די צעשויבערטע צווײַגן פֿון אַ צעדערבוים, האָט אָרלאַן ווידער אויפֿגעשוועבט אַרויף צו זײַן בלויער סטיכיע.
ער האָט נישט געהאַלטן פֿון קיין חבֿרשאַפֿט. צו זײַן אַ פֿירער, מיינט, צו זײַן אַליין. חבֿרים ברענגען, פֿריִער אָדער שפּעטער, צו אַ שפּאַלט. אַ שפּאַלט ברענגט צו ספֿקות, און ספֿקות — צו אַ קראַך!.. פֿון דעסטוועגן, פֿילט ער אַ גרעסערע סימפּאַטיע צו שטאַרקע באַשעפֿענישן. למשל, צום רוסישן אָדלער־„אָריאָל‟, וואָס טראָגט אויך אין זײַן נאָמען די געטלעכע שײַן „אור‟.
יאָ, אונדזער אָרלאַן האָט ליב געהאַט כּבֿוד, און אַלע אַנדערע פֿייגל, וואָס האָבן זיך דאָ, אין שוואַנענפּאַרק, גענעסט און אויסגעכאָוועט זייער אויסברוט, האָבן עס גוט געוווּסט און עס אַרויסגעוויזן בײַ יעדער געלעגנהייט. כּבֿוד און פּחד גייען אָפֿט געאָרעמט. דער אַלטער אָדלער האָט עס גוט געוווּסט און זיך געהאַלטן בײַם ווערטל, אַז אים גייט אָן סײַ כּבֿוד צוליב פּחד, סײַ פּחד צוליב כּבֿוד. פֿאַרשטיי זיך, אַז צווישן די פֿליִענדיקע און קריכנדיקע זײַנען אויך געווען אַזעלכע, וואָס האָבן, ווי מע זאָגט, געהאַלטן פֿאַסאָן; דהײַנו: אַרויסגעוויזן, אַז זייער ייִחוס און שליחות איז נישט קלענער, כאָטש מע טראָגט זיך נישט אין די הויכע הימלען.
צווישן אַזעלכע דרייסטע פּאַרשוינען איז געווען אויך דער קראַסאַוויעץ איגואַן. זײַן קוזינע טשערעפּאַכע האָט ער דערקלערט מיט קלאָרע דיבורים, אַז כאָטש ער זעט נישט די וועלט פֿון אַזעלכע הייכן, ווי די אָדלערס, איז אים גענוג די הייך פֿון זײַן טאָגיקן סידעלע־בוים, פֿון וואַנען ער קאָן זען דעם אָקעאַן, און אַראָפּשפּײַען אויף נישטיקע זשוקלעך. די טשערעפּאַכע האָט אים קיין עצות נישט געגעבן, נאָר אין אירע טיפֿע שוואַרצע אויגן האָט זיך אויסגעלאָשן אַ פֿונק.
אַוודאי, זײַנען אָט די „קלאָרע דיבורים‟ פֿון איגואַנס מויל אין גיכן דערגאַנגען צו אָרלאַנען. נישט, חלילה, די טשערעפּאַכע האָט זיי געהאַט צוגעטראָגן; אין שוואַנענפּאַרק שטעקן די נײַגעריקע אויערן אַרויס אויף שריט און טריט; און ס׳איז דאָך באַקאַנט, אַז דאָרט, וווּ עס שטעקן אַרויס אויערן, פֿעלן נישט אויס קיין בייזע צינגער.
דער טאָג האָט שוין געהאַלטן בײַם זונפֿאַרגאַנג. אונדזער איגואַן, אַ צעמאָרעטער פֿון די צאַרטע שטראַלן און דעם אײַנגעזאַפּטן וויטאַמין „די‟, איז אַ צעמאָרעטער אַראָפּגעקראָכן פֿונעם בוים און זיך געלאָזט פּאַמעלעך צו זײַן צווייטער היים, צום בוים, וווּ ער נעכטיק ביז אין דער פֿרי. אַוודאי, האָט ער נישט געקאָנט וויסן, אַז דאָרט אויבן, אונטערן שיינעם הימל־קופּאָל, באַגילדט פֿון דער אונטערגייענדיקער זונען־שײַן, קוקט נאָך אים נאָך מיט אַ שאַרף אויג, ווי אַן אָל, דער אַטאַמאַן און די צוויי זײַנע לײַבוועכטערס. פֿון זייער הייך האָט דער אָראַנזש־פֿײַערדיקער גרויסער איגואַן אויסגעזען פּונקט אַזוי קליין און נעבעכדיק, ווי דאָס שוואַרצע זשוקל אין די אויגן פֿונעם איגואַן, ווען ער האָט אויף אים אַראָפּגעשפּיגן, בשעתן ליגן פֿויל אונטערן בוימס קרוין. ס׳האָט לאַנג נישט געדויערט; דער אַטאַמאַן האָט קורץ אַ וווּנק געטאָן איינעם פֿון די צוויי יונגאַטשעס, וואָס האָבן נאָר געוואַרט אויף זײַן קאָמאַנדע. ס׳האָט גענומען אַ רגע, אַז דער איינער, וואָס דווקא אויף אים האָט דער אַטאַמאַן געוואָרפֿן גורל, זאָל אַראָפּפֿאַלן אויפֿן זאָרגלאָזן איגואַן און אים אָפּרײַסן פֿון דער ערד מיט זײַנע טייטלעך אָנגעשאַרפֿטע נעגל…
די סעודה האָט די מחנה אָדלערס געפּראַוועט אויפֿן בערגל, דעם געוועזענעם מיסטפּלאַץ. דרײַ יונגע אָדלערס, אײַנקלאַמערנדיק זייערע נעגל אינעם איגואַנס אומבאַוועגלעכן קערפּער, האָבן געפּיקט און געריסן פֿון אים שטיקער מיט זייערע שטאָלענע שנאָבלען. איינער האָט מיטן שפּיץ אַרײַנגעטראָפֿן אים גלײַך אינעם „דריטן אויג‟, אָבער קיין שום אויג האָט ער דאָרט נישט געפֿונען, בלויז אַרויסגעקאַלופּעט פֿונעם לעכל אַ געדיכט שטיקל בלוט. אַרײַנגעפֿאַלן אין אַ ווילדן פֿרעס־אַזאַרט, האָבן די אָדלערס בייז אָפּגעטריבן מיט די פֿליגלען איינער דעם אַנדערן…
אָרלאַן איז געשטאַנען אויפֿן שפּיץ־בערגל, שטאָלץ פֿאַרריסן זײַן ווײַס־פֿעדערדיקן קאָפּ, דעם בולטן סימבאָל פֿון זײַן גרויסקייט. אין זײַנע לאַפּעס, פֿאַרקוועטשט מיט די נעגל, האָט ער געהאַלטן דעם אָפּגעריסענעם עק פֿונעם צעקאַרדאַטשעטן שׂונא. ער האָט ווי פּאָזירט פֿאַרן סקולפּטאָר, וואָס האָט אַ באַגײַסטערטער, אויסגעהאַקט פֿון שוואַרצן גראַניט דעם אָרלאַנס קערפּער. דער מאָנומענט אויפֿן גאָלדענעם פּאָסטאַמענט וועט געשטעלט ווערן אַנטקעגן דעם „קלאַב”, אין סאַמע צענטער פֿונעם ייִשובֿ, וואָס וועט פֿון דעם מאָמענט אָן טראָגן דעם שטראָלנדיקן נאָמען „אָרלאַנפּאַרק‟.
Yiddish Branzhe 