מרדכי יושקאָווסקי
„נישטאָ קיין ברירה‟, — איך וועל מוזן אַרייַנגיין אין אַ פּאָר הייַזער און רעדן מיט מענטשן. איך מוז אַנטפּלעקן דעם סוד‟, — האָט ער באַשלאָסן פֿאַר זיך. ער האָט זיך דערנענטערט צו דער ערשטער ציגל־הייַזקע, אַרייַנגעקוקט אינעם פֿענצטערל און דערזען זיצן בייַם טיש אַן אַלט פּאָרפֿאָלק. ער האָט אָנגעקלאַפּט אין דער טיר, אָבער ניט דערהערט קיין שום ענטפֿער, דערנאָך אַ שטופּ געטאָן די טיר, און זי האָט זיך געעפֿנט מיט אַ סקריפּ. נועם האָט זיך אָנגעבויגן, ווייַל דער אַרייַנגאַנג איז געווען נידעריקלעך פֿאַר זייַן הויכן וווּקס, אַרייַנגעגאַנגען, איז ער אויף אַ ווייַלע געפּלעפֿט געבליבן. עס איז געווען אַ הויז פֿון אפֿשר מיט אַ יאָר הונדערט צוריק אויפֿגעבויט, מיט אַ פּריפּעטשיק, געקאַלכטע ווענט, ברעטערנעם אָפּגעפֿאַרבטן דיל, אַ הילצערנער געשניצטער קאָמאָדע, אַ קייַלעכדיקן טיש אין מיטן און אַן אייַזערנער בעט מיט אַ מעטאַלענעם אויסגעצאַצקעטן צוקאָפּנס, באַדעקט מיט אַן אַזשורנעם געשטריקטן איבערדעק, אויף וועלכן עס האָבן זיך געהויכט עטלעכע קישנס, יעדע אייבערשטע קלענער פֿון דער אונטערשטער, און אויף אַזאַ אופֿן האָבן זיי געשאַפֿן אַ קישן-פּיראַמידע.
אויפֿן טיש איז געשטאַנען אַ סאַמאָוואַר, לעבן אים אַ טעלער מיט אָנגעשניטענע שטיקלעך לעקעך און אַ שאָלעכל מיט אייַנגעמאַכטס. בראָש דעם טיש איז געזעסן אַ ייִד מיט אַ לאַנגער גרויער באָרד, אין אַ קאַפּל און שוואַרץ וועסטל; אַנטקעגן אים — אַן עלטערע פֿרוי אין אַ ווייַסער פֿאַטשיילקע, פֿאַרבונדן אויף הינטער די אויערן. ביידע האָבן זיי געקוקט אויפֿן גאַסט מיט אויסגעשטאַרצטע פֿאַרוווּנדערטע אויגן און אָפֿענע מייַלער. נועם האָט זיך אַנטשולדיקט אויף ייִדיש, דערציילט, אַז ער איז געקומען פֿון ישׂראל און וויל פֿאַרשטיין, וווּ איז ער אויף דער וועלט? דער ייִד איז אויפֿגעשטאַנען פֿונעם בענקל, דערלאַנגט אים די האַנט, אים פֿאַרבעטן צום טיש און האָט ממש זיך פֿאַרכלינעט פֿון התלהבֿות: „הייסט עס, אַז איר קומט פֿון ארץ־ישׂראל, פֿון אונדזער הייליקן לאַנד… אייַ-אייַ-אייַ, — האָט ער זיך כּמעט צעזונגען, — אַזאַ גאַסט… פֿון ארץ־הקודש…‟ די פֿרוי האָט פֿאַר נועמען אַוועקגעשטעלט אַ גלאָז טיי, אַרייַנגעטאָן אין אַ זילבערנעם גלאָזהאַלטער, אים פֿאַרבעטן פֿאַרזוכן דעם לעקעך און אייַנגעמאַכטס, מילדלעך געשמייכלט צו אים, ווי ער וואָלט דאָ געווען אַ בן-בית פֿון כּמה־וכמה יאָרן.
נועם האָט געוואָלט שטעלן אַ פּאָר פֿראַגעס די בעלי-בתּים, אָבער דער אַלטער ייִד האָט אים איבערגעשלאָגן, אָנגעוויזן מיטן פֿינגער אויפֿן פֿאָטאָ פֿון דרייַ יונגע בחורים, וואָס איז געהאַנגען אויף דער וואַנט איבער דער בעט. „איר זעט, — האָט ער געזאָגט מיט אַ זיפֿץ, — דאָס איז אונדזער גאַנצע נאָכקומענשאַפֿט, אונדזערע דרייַ זין, דרייַ אָדלערס אונדזערע, אַוועקגעפֿאָרן קיין אַמעריקע און געלאָזט אונדז אַליין. אָך-און-וויי איז צו אונדז אויף דער עלטער. מיר לעבן נאָר פֿון איין בריוו צום אַנדערן. יעדעס בריוו זייערס ברענגט מיט זיך אַ פֿונק פֿון ליכט. לייענען מיר, קושן די בריוולעך און באַגיסן זיך מיט טרערן. וואָס איז אונדז געבליבן? מיר קאָנען נאָר חלומען צו טאַנצן אויף אונדזערע קינדערס חתונות. דער עלטערער, פֿרויקע, האָט שוין דאָרטן טאַקע חתונה געהאַט מיט אַן אַמעריקאַנער מיידל, געשיקט אונדז אַ קאַרטל. זי זעט אויס ווי אַ יונגע פּריצה, ממש אַ גראַפֿיניע, שיין ווי די וועלט, אָבער וואָס קומט אַרויס דערפֿון? איין גאָט אין הימל ווייסט, צי מיר וועלן זיי זען ווען-ניט-איז, צי שוין קיינמאָל ניט… אָבער ווי זאָגט מען בייַ אונדז: ווען גאָט דערפֿרייט, איז קיינמאָל ניט שפּעט. אַבי ס’זאָל זיי גיין גוט‟.
„וויי-און-ווינד איז צו מיר, — האָט די עלטערע ייִדענע געזאָגט מיט אַ כליפּענדיק קול, — שוין אַ לאַנגע צייַט זע איך איינעם און דעם זעלבן חלום, אַז מייַנע קינדער שטייען אונטער דער חופּה מיט זייערע כּלות, אַרומגערינגלט מיט אַ סך מענטשן, און איך וויל זיך אַדורכרייַסן דורך דעם גאַנצן המון און זיך דערנענטערן צו זיי, און מע לאָזט מיך ניט צו. פֿאַרגיי איך זיך אין אַ געוויין, און דערפֿון וועק איך זיך אויף, און דער קישן מייַנער איז דורכגענעצט מיט טרערן‟.
„אָבער פֿאַרוואָס זייַט איר ניט מיטגעפֿאָרן מיט אייַערע זין קיין אַמעריקע? — האָט נועם געשטוינט, — וויאַזוי האָבן זיי אייַך אַליין דאָ איבערגעלאָזט?‟
דער אַלטער האָט ווידער אַ טיפֿן זיפֿץ אַרויסגעלאָזט און מיט אַ שטילערן קול געשטאַמלט:
„עעע, ווען ס’וואָלט גע-גע-געווען אַזוי לייַכט, וואָלטן מיר קיין דא-דא-דאגות ניט געהאַט. אַ סך בריוו זייַנען אין אונדזער שטעטל אָנגעקומען פֿון אַמעריקע, אַלע האָבן געשריבן, און אין די בלעטער האָב איך אַ סך געלייענט, אַז אַמעריקע איז אַ לאַנד פֿון ‘אַריסטאָקראַטן’, און ס’איז שווער דאָרטן ייִדישקייט האַלטן. ייִדן שערן אָפּ די בערד, דאַוונען ניט, טוען זיך אָן ווי גויים, רעדן גוייִש און ווערן אינגאַנצן פֿאַרגוייִשט. ס’איז ניט פֿאַר מיר אַזאַ שׂימחה… בעסער מייַנע אויגן זאָלן עס ניט זען. ווען די צוויי עלטערע זין מייַנע, פֿרויקע און קלמן, האָבן מיר געשריבן, אַז זיי אַרבעטן אין אַ פֿאַבריק, און מע צווינגט זיי אַרבעטן אום שבת אויך, האָב איך שיִער קיין פּאָפּלעקציע ניט געקראָגן, ממש געבליבן אָן חושים. אָבער איך האָב זיי קיין וואָרט ניט געשריבן וועגן דעם, ניט געזידלט, ניט געטענהט. וואָס קאָן איך זיי זאָגן פֿון דאַנען? וואָס פֿאַר אַ רעכט האָב איך זיי געבן עצות? אָט דאָס איז אַמעריטשקע-גנבֿ. דאָרט, וווּ ס’שאַלטעוועט געלט, איז אַ מיאוסע וועלט. דאָרט איז, לייַדער, דאָ איין גאָט, וואָס האָט אַ גרינעם קאָליר. אַ גליק נאָך, אַז דער קלענערער זון יודקע האַלט כאָטש ייִדישקייט. ווי אַ ייִנגל איז ער געווען אַ משורר בייַ אונדז אין שיל, און דאָרט געוואָרן אַ חזן. אַ שיינעם קול-נגינה האָט ער, אַזאַ יאָר אויף אונדז אַלעמען‟ — האָט דער אַלטער זיך צעשמייכלט.
נועמען האָט ניט איבערגעלאָזט דאָס געפֿיל, אַז ער איז אַרייַנגעוואָרפֿן געוואָרן אין אַן אָקעאַן פֿון געשיכטע, שווימט איבער זײַנע כוואַליעס, און קיין ברעג זעט מען ניט. ער האָט געוואָלט זיך אָפּטרייסלען פֿון דעם אַלעמען און קומען גיכער צום תּכלית, געפֿרעגט בייַ די בעלי-בתּים: „איך זוך אייגנטלעך די שפּורן פֿון מייַן זיידנס משפּחה. אפֿשר האָט איר געהערט אַזאַ נאָמען בוכמאַן? מנשה בוכמאַן, וואָס האָט געהאַנדלט מיט גרינוואַרג? דאָס איז געווען מייַן עלטער-זיידע…‟ דאָס אַלטע פּאָרפֿאָלק האָט זיך איבערגעקוקוט איינער מיטן אַנדערן, אַ צי געטאָן די פּלייצעס, און דער זקן האָט געזאָגט: „יונגער־מאַן, הלוואַי וואָלטן מיר געקאָנט אייַך העלפֿן, אָבער אין אונדזער עלטער קאָן מען זיך נישט פֿאַרלאָזן אויפֿן זכּרון. לייַדער-לייַדער, געדענק איך ניט בוכמאַן… אָבער גייט אַרייַן צו אונדזערע שכנים, אַ הויז פּונקט אַנטקעגן. זיי זייַנען ייִנגער, און זיכער געדענקען זיי בעסער פֿון אונדז‟. נועם האָט באַדאַנקט די אַלטע־לײַט, זיי געווּונטשן געזונט און אַרויסגעגאַנגען. ס’איז געווען שוין גאַנץ פֿינצטער, נאָר די ליכט פֿון די פֿענצטער האָט געוואָרפֿן אַ ביסל אָפּשייַַן אויף דער גאַס.
ער האָט אַ שטופּ געגעבן די טיר פֿונעם הויז אַנטקעגן, אַרייַנגעגאַנגען און האָט גלייַך דערפֿילט אַ טריבע אַטמאָספֿער אין שטוב. בייַם טיש איז געזעסן אַ מאַנצביל אין מיטעלע יאָרן, און לעבן אים אַ פֿרוי מיט פֿאַרוויינטע רויטע אויגן און אַ געשוואָלן פֿון געוויין פּנים. אין אַ ווינקל אויף נידעריקע בענקלעך זייַנען געזעסן צוויי שיינע מיידלעך מיט לאַנגע בלאָנדע פֿאַרפֿלאָכטענע צעפּלעך, מיסתּמא אַלט אַ יאָר פֿופֿצן. דערזעענדיק נועמען, האָבן ביידע גלייַך זיך פֿאַררויטלט און אַראָפּגעלאָזט די אויגן. נועם האָט פֿאַרשטאַנען, אַז ער איז אַרייַנגעפֿאַלן אין דער דאָזיקער שטוב ניט אין אַ פּאַסיקן מאָמענט, געוואָלט זיך אַנטשולדיקן און אַרויסגיין, אָבער די פֿרוי האָט אים אָפּגעשטעלט און, אויסווישנדיק די אויגן מיט אַ שניפּטיכל, געבעטן:
„זיצט, אַנטלויפֿט ניט, איר זייַט אַ גאַסט בייַ אונדז אין שטעטל? זייַט אונדז מוחל, אַ גרויסע צרה איז אויף אונדז אַראָפּגעפֿאַלן. פֿיר קינדער האָבן מיר. דער בכור אונדזערער וווינט אין לעמבערג, אויסגעלערנט זיך אַ פֿאַך און געעפֿנט אַ פֿאָטאָ-אַטעליע. אָט די מיידלעך זייַנען די קלענסטע, אַ צווילינג זייַנען זיי, — האָט זי אָנגעוויזן מיט דער האַנט אויף די צוויי טעכטער, וועלכע זייַנען געזעסן אין אַ ווינקל מיט ערנסטע דערשראָקענע פּנימער, — און איצט האָט געטראָפֿן אַ צרה מיט דער מיטלסטער טאָכטער. בלומצע הייסט זי. זי האָט ניט געוואָלט פֿאַרבלייַבן אינעם שטעטל, לערנען האָט זיך איר פֿאַרוואָלט. האָבן מיר צונויפֿגעקליבן אַ גראָשן צו אַ גראָשן און באַצאָלט פֿאַר איר לערנען אויף אַן אַקושערקע. איז זי געפֿאָרן צו איר ברודער קיין לעמבערג, געוווינט בייַ אים, זיך אָפּגעלערנט אַ האַלב יאָר. ס’דאַכט זיך, אַלץ איז אָנגעגאַנגען, דאַנקען גאָט, ניט שלעכט, אָבער דער רוח האָט זי אַרייַנגעצויגן אין אַ שלעכטער קאָמפּאַניע. זי האָט זיך פֿאַרבונדן מיט ׳יענע חבֿרה׳, קאָמוניסטן הייסן זיי, אַ כאָלערע זאָל זיי כאַפּן. און זיי האָבן זי אַראָפּגעפֿירט פֿונעם וועג, אַרייַנגעשלעפּט אין זייערע אומגעזעצלעכע טועכצן, און מע האָט זי אַרעסטירט‟ — די פֿרוי האָט ווידער אויסגעבראָכן אין אַ שטאַרק געוויין.
דער מאַנצביל, וואָס האָט די גאַנצע צייַט געשוויגן און געזעסן מיט אַן אַראָפּגעלאָזטן קאָפּ, האָט אָנגעוויזן אויף אַן אָפֿענעם בריוו, וואָס איז געלעגן אויפֿן טיש, און האָט דערקלערט:
„הייַנט האָבן מיר דערהאַלטן אַ בריוו פֿונעם זון, האָט ער אונדז באַשריבן די גאַנצע מעשׂה, וואָס האָט פּאַסירט מיט בלומצען. ער שרייַבט, אַז ס’דאַרף זייַן אַ געריכט, און מע וועט זי אינגיכן אַריבערפֿירן אין אַ תּפֿיסה פֿאַר פּאָליטישע אַרעסטאַנטן, דערווייַל ווייסט ער ניט וווּ. וויי איז אונדז, צו וואָס האָבן מיר דערלעבט… איך הייב נישט אָן צו וויסן, וואָס טוט מען, מיט וואָס העלפֿט מען איר? דער זון פּרוּווט דינגען אַן אַדוואָקאַט, אָבער אַ חוץ דעם, וואָס ס’קאָסט אַ פֿאַרמעגן, ווייַט ניט יעדער אַדוואָקאַט נעמט זיך אונטער פֿאַרטיידיקן פּאָליטישע אַרעסטאַנטן. וויי-וויי, וואָס טוט מען?‟ — דערבייַ האָט ער ווידער אַראָפּגעלאָזט דעם קאָפּ און אים אַרומגעכאַפּט מיט ביידע הענט, און, אַזוי זיצנדיק, האָט ער פּלוצעם מיט אַ ניגון אַרויסגעבראַכט גראַמען:
זי האָט געוואָלט מאַכן דאָס לעבן בעסער,
האָט מען אונדז געקוילעט ממש אָן אַ מעסער…
דערווייַל האָט די פֿרוי זיך אַ ביסל באַרויִקט און זיך אַ כאַפּ געטאָן: „אוי, ליבער גאַסט, לאָמיר אייַך כאָטש מכבד זייַן מיט עפּעס. וואַרט אַ ווייַלע, וועל איך צושטעלן אויפֿן טיש‟. אָבער נועם, פֿילנדיק זיך ניט באַקוועם פֿאַרן אַרייַנקומען אין אַזאַ ניט קיין פּאַסיקן מאָמענט, איז אויפֿגעשטאַנען, באַדאַנקט, זיך אַנטשולדיקט, געוווּנטשן דעם פּאָרפֿאָלק, זייער טאָכטער זאָל וואָס גיכער באַפֿרייַט ווערן, און איז אַרויסגעגאַנגען. ער האָט אַפֿילו ניט געוואָלט זיי באַלעסטיקן מיט פֿראַגעס וועגן זייַן זיידנס משפּחה, גוט פֿאַרשטאַנען, אַז ס’איז ניט די ריכטיקע צייַט.
אין דרויסן איז שוין געווען לחלוטין פֿינצטער. זייַענדיק אינגאַנצן צעטומלט פֿונעם געהערטן און געזעענעם דאָ, ניט פֿאַרשטייענדיק, וווּהין האָט אים די מאַשין פֿון צייַט אַרייַנגעוואָרפֿן, האָט ער זיך געלאָזט גיין לענגויס דער גאַס אויף צוריק אין דער ריכטונג פֿון זייַן האָטעל. די פֿיס האָבן ניט זיכער געטראָטן אויף דער ערד, און אין קאָפּ האָט זיך אַלץ איבערגעמישט. איצט איז דער בחור געווען נאָך מער איבערגעלאָדן מיט פֿראַגעס, איידער פֿריִער, פֿאַרן אַרייַנקריכן אין אָט דעם סודותפֿולן געסל. פּלוצעם אין דעם חושך, וואָס איז געווען קוים-קוים באַלויכטן מיט ליכט, וואָס האָט זיך דורכגעזיפּט פֿון איינצלנע פֿענצטער, האָט ער דערבליקט אַ סילועט פֿון אַ מענטשן, וועלכער איז געזעסן אויף אַ באַנק לעבן אַ נידעריקער, הילצערנער הייַזקע מיט אן אַראָפּגעלאָזטן קאָפּ. נועמען האָט זיך גלייַך דערמאָנט אין דער געשטאַלט פֿונעם שדכן פֿון פּרצעס „קלאָץ-געשיכטן‟. דער שדכן פֿלעגט זיך צוזעצן אויפֿן קלאָץ שפּעט בייַ נאַכט, ווען דאָס גאַנצע שטעטל איז שוין געשלאָפֿן, און אויסוויינען זייַן האַרץ.
נועם האָט זיך דערנענטערט צום סילועט און דערזען אַ ייִדן אין אַ קאַסקעט, מיט אַ באַוואַקסן פּנים און אייַנגעפֿאַלענע אויגן. נועם האָט זיך דערמאָנט, אַז בעתן ייִדיש-לימוד אין אוניווערסיטעט האָט ער געלערנט, אַז אויף אַ מענטשן, וואָס זעט אויס אַזוי, זאָגט מען אויף ייִדיש: ער איז נעבעך פֿאַרשוואַרצט געוואָרן. ווען דער ייִד האָט אויפֿגעהויבן דעם בליק אויפֿן בחור, האָט מען עס בפֿירוש געזען, אַפֿילו ניט געקוקט אויף דעם, וואָס אין גאַס איז געווען שטאָק-פֿינצטער. נועם האָט אים באַגריסט, דער ייִד האָט געקוקט מיט באַוווּנדערונג אויפֿן פֿרעמדן איינזאַמען דורכגייער און האָט מיט אַ מידן קול אַרויסגעקוועטשט פֿון זיך: „וואָס טוט אַ יונגער־מאַן איינער אַליין אַזוי שפּעט בייַ נאַכט אין גאַס? זייַט איר מסתּמא אַן אַרייַנגעפֿאָרענער, אַ גאַסט?‟ נועם האָט געוואָלט עפּעס ענטפֿערן, געזוכט פּאַסיקע ווערטער, אָּבער דער ייִד האָט אַ טיפֿן קרעכץ געטאָן און, ניט וואַרטנדיק אויף אַן ענטפֿער, אַ זאָג געטאָן:
„איך גיי אַרויס אין דרויסן נאָר בייַ נאַכט, אַ ביסל לופֿט צו אָטעמען, בייַ טאָג כּמעט קיינמאָל ניט. איך שעם זיך ווייַזן אין גאַס, אָך-און-וויי איז צו מיר… מייַן ווייַב איז יונגערהייט אַוועק פֿון דער וועלט, אַ טאָכטער אַ בת-יחידה האָט זי מיר איבערגעלאָזט, און איך האָב זי אַליין אויפֿגעצויגן, אַלץ פֿאַר איר געטאָן, זיך געלייגט אין דער לענג און אין דער ברייט, ס’זאָל איר גאָרנישט ניט פֿעלן. אין זי, ליבעלע, איז אויסגעוואַקסן, זיך צעלאָזט ווי אַ רויז, אַ יפֿת-תּואר געוואָרן. מער פֿון אַלץ האָט זי ליב געהאַַט טאַנצן. זי האָט געבעטן, איך זאָל איר קויפֿן אַ פּאַטעפֿאָן, האָב איך צונויפֿגעקליבן די פּאָר גראָשנס און געקויפֿט, פֿלעגט זי אָנדרייען אים און טאַנצן אין שטוב. דערנאָך איז צו אונדז געקומען אין שטאָט אַ טאַנץ-מייַסטער, אַ מפּלה זאָל אויף אים קומען, און געעפֿנט אַ טאַנץ-קלאַס, צעטאַנצט און צעשפּרונגען זאָל ער ווערן, און מייַן ליבעלע האָט זיך פֿאַרליבט אין אָט-דעם מנוול. ער האָט איר פֿאַרדרייט אַ קאָפּ, זי געשענדעט און אַנטלאָפֿן פֿון שטאָט, לויפֿן זאָל ער שוין אויף קוליעס. דאַן האָט ליבעלע אויסגעוויינט איר נשמה, זיך געשעמט אַרויסצוגיין פֿון שטוב. דערנאָך איז זי אַוועק קיין לובלין, איך האָב זיך געבעטן בייַ איר, זי זאָל פֿון דער היים ניט אַוועקפֿאָרן, מיך ניט איבערלאָזן, אָבער אַן עקשנטע איז זי, פּונקט ווי איר מאַמע, איר צו לאַנגע יאָר… פֿון לובלין האָט זי מיר געשריבן, אַז זי האָט זיך באַקענט מיט עפּעס אַן אַגענט, וואָס האָט איר פֿאָרגעלייגט אַרבעט אין אַרגענטינע, צוגעזאָגט גאָלדענע בערג, וועט באַצאָלן אַלע הוצאות פֿון דער נסיעה. און זי איז מיט אים אַוועקגעפֿאָרן אַהין, אין עק וועלט. פֿון בוינעס-אייַרעס, אַזוי הייסט די גרויסע שטאָט דאָרטן, האָב איך פֿון איר געקראָגן איין בריוול, ווען זי איז ערשט אָנגעקומען אַהין, און זינט דאַן זייַנען אַדורך כּמעט דרייַ יאָר, אין קול ואין עונה, כאָטש ווער צעזעצט… וויי איז צו מיר… איידער אַזאַ עלטער, בעסער וואָלט איך שוין גיכער זיך געלייגט לעבן מייַן ווייַב, אַ גוטע בעטערין זאָל זי זייַן פֿאַר ליבעלען…‟
דעם ייִדנס געשיכטע האָט נועמען אינגאַנצן דערשיטערט, אָנגעוואָרפֿן אויף אים אַ געפֿיל פֿון אויסוועגלאָזער פֿאַרלוירנקייט. צונויפֿקלייַבנדיק זיך מיט געדאַנקען, האָט ער אין איין אָטעם אויסגעשאָסן: „זייַט מיר מוחל, איך זוך אייגנטלעך דאָס שטעטל פֿון מייַן זיידן עליו השלום. געהייסן האָט עס געסענעוו. און מייַן זיידנס פֿאַמיליע-נאָמען איז געווען בוכמאַן. אפֿשר האָט איר אַמאָל געהערט דערפֿון?‟ דער ייִד האָט זיך אַ ביסל אָפּגעטרייסלט פֿון זייַן מרה-שחורה, אַ קוק געגעבן מיט עפּעס אַ רעטענישפֿולן בליק און געזאָגט: “געסענעוו? עפּעס אַ מאָדנער נאָמען. אונדזער שטעטל הייסט פֿאַרגעסענעוו…‟
„פֿאַרגעסענעוו‟ — האָט נועם איבערגעחזרט דעם נאָמען לויט טראַפֿן, און מיט דעם וואָרט אויף די ליפּן האָט ער זיך אויפֿגעוועקט… ער האָט געפֿונען זיך זיצנדיקערהייט אויפֿן שטול, און דער קאָפּ מיט צעוואָרפֿענע שוואַרצע לאָקנס איז געלעגן אויפֿן שרייַבטיש. הינטער דעם פֿענצטער איז געווען פֿינצטער, און נאָר דער איינזאַמער גאַסן-לאָמפּ האָט אַ ביסל באַלויכטן דאָס פֿינצטערניש. ער איז אויפֿגעשטאַנען פֿונעם שטול, זיך צי געצויגן, דערפֿילנדיק אַ ווייטיקלעכע פֿאַרשלאָפֿנקייט אינעם גאַנצן גוף, צוגעגאַנגען צום שפּיגל, וואָס האָט געהאָנגען אויף דער וואַנט בייַם אַרייַנגאַנג אינעם צימער, און אַ זאָג געטאָן צו זיך: „אוּוואַ… איך זע אויס שוידערלעך, אינגאַנצן צעקנייטשט. וויפֿל צייַט בין איך אַזוי אָפּגעשלאָפֿן? כ’האָב געהאַט דאָך אַ פּלאַן אַ ביסל אַרומשפּאַצירן דאָ הייַנט, אָבער, ווי האָב איך געלערנט, אויף ייִדיש זאָגט מען אין אַזאַ פֿאַל: אַ מענטש טראַכט, און גאָט לאַכט. האָט גאָט געוואָלט אַ ביסל אויסלאַכן מייַנע פּלענער און האָט מיך אייַנגעשלעפֿערט זיצנדיקערהייט. אָבער קיין זאַך איז ניט צופֿעליק אין לעבן, און זיכער איז ניט צופֿעליק, אַז גראַדע איצט איז מיר געשיקט געוואָרן אָט דער חלום, וועלכן איך וועל פֿאַרגעדענקען אויף תּמיד. כ’האָב אויסגעהערט דרייַ רירנדיקע געשיכטעס, וועלכע גייען גלייַך אין האַרץ אַרייַן, און יעדע איינע פֿון זיי איז דאָך אַ מין ראָמאַן, אַן אָפֿענער בוך, וואָס וואַרט אָנגעשריבן צו ווערן. אָבער דער עיקר, אין דעם חלום איז מיר געשיקט געוואָרן אַן אונטערזאָג צו מייַן רעטעניש… פֿאַרגעסענעוו, — האָט ער ווידער אַרויסגערעדט אָט דאָס וואָרט, צעציִענדיק די טראַפֿן. אַ פֿאַרגעסענע וועלט, וואָס איז אַוועק ווי רויך. ווער ווייסט, אפֿשר איז אויף מייַנע פּלייצעס אַרויפֿגעלייגט געוואָרן אַ שליחות צו קעמפֿן קעגן דער פֿאַרגעסעניש און אָפּהיטן די געדענקשאַפֿט? ניט אומזיסט מסתּמא איז דאָס פֿאַרגעסענע שטעטל מיט זייַנע פֿריידן און טרויער, וואַרעמקייט און אָפֿנקייט, נאַיִווקייט און טרוימערישקייט אַרייַן אַזוי טיף אין מיר, אין דער נשמה, אין אַלע אבֿרים. וועל איך טאָן וואָס איך קאָן, כּדי אַרויסצושלעפּן אָט די פֿאַרגעסענע וועלט פֿונעם תּהום פֿון ניט-געדענקען און ניט-וויסן…‟
Yiddish Branzhe 