מײַסטער־קלאַס פֿון פּראָזע בײַם „אַרבעטער־רינג [2]‟

ווערק פֿון די צוהערער (2)

ליבע אומגעזעענערהײט

עשקע קירזײן

ראָז לײגט אַװעק דעם טעלעפֿאָן און הײבט אָן זוכן: װוּ זײַנען די שליסלעך? די ברילן? זי אָטעמט שװער בשעתן זאַמלען די זאַכן װאָס זי דאַרף. קױם װײסט זי, װאָס צו טאָן מיט זיך בעתן װאַרטן אױף איר זון, ער זאָל זי אָפּפֿירן אין שפּיטאָל, צו זען איר אײניקל מיטן נײַ־געבױרענעם עופֿעלע. איר אוראייניקל. עס װעט זײַן קלײן מיט גרױסע אױגן, און אַ קולכל, װי בײַ אַ לעמעלע װאָס מעקעט. און זי װעט עס ליב האָבן.

װאָס פֿאַר אַ מאָדנע געפֿיל דאָס איז, צו וויסן מיט בטחון, אַז מע װעט עמעצן ליב האָבן, אַפֿילו פֿאַר דעם, וואָס מע טרעפֿט עס, אַפֿילו פֿאַר דעם וויסן, אַז עס עקסיסטירט בכלל! זי האָט עס ליב אין פֿאָרױס, אַ מין פֿאָרױסזען פֿון ליבע, אַ טעם פֿון דער צוקונפֿט, װאָס זי איז אין דעם זיכער אַפֿילו, װען די פּרטים זײַנען איר אומבאַקאַנט.

מיט אַ פֿופֿציק יאָר צוריק האָט איר חבֿרטע זי פֿאַרבעטן אױף אַ טאָפּלטער ראַנדקע מיט אַ בחור, װאָס זי האָט אים פֿריִער קײנמאָל ניט געטראָפֿן.

„ער וועט דיר זיכער געפֿעלן ווערן“, — האָט די חבֿרטע געזאָגט. — „טאָ, קום מיט מיר, װײַל ער איז פֿאַר דיר אַזױ צוגעפּאַסט.“

מער האָט זי גאָרנישט ניט געזאָגט, און װען ראָז האָט דערזען דעם בחור צום ערשטן מאָל, זײַנען די װערטער „ער וועט דיר זיכער געפֿעלן ווערן‟, געהאָנגען פֿאַר די אױגן און פֿאַרבלענדט זי. ליבע… זי האָט אים שױן געזען דורך דעם ליבע־נעפּל, אַזױ װי זי האָט געדאַרפֿט זען, װי איר חבֿרטע האָט פֿאָרױסגעזאָגט.

50 יאָרן איז ראָז געװען זײַן װײַב, ביז ער איז געשטאָרבן מיט 6 חדשים צוריק. ניט אַלעמאָל איז ער געװען פּערפֿעקט, אָבער נאָר טױטע האָבן נישט קײן חסרונות. 50 יאָר האָט ער געמאַכט קאַװע פֿאַר איר אין דער פֿרי און איר געגעבן אַ קוש אין באַק. 50 יאָר האָט ער איר געלײענט די אָרטיקע צײַטונג אין דער פֿרי. 50 יאָר האָט געקלונגען זײַן טיף, קנאַלנדיק קול ביז שפּעט בײַ נאַכט. 50 יאָר פֿון ליבע, אַלץ איז פֿאָרגעקומען פֿון אײן טאָפּעלער ראַנדקע אין די „מוּװיס‟.

און איצט װעט זי האָבן נאָך אַ מענטש, װאָס זי װעט ליב האָבן. שטאַרק ליב האָבן. עס װעט טראָגן דעם מאַנס נאָמען און זײַן געדאַנק. און עס װעט זײַן אַ טײל פֿון דעם אײניקל, דעם זון, אַפֿילו אַ טײל פֿון ראָז אַלײן. װעט עס זײַן גרױס אָדער קלײן? װעט עס האָבן האָר, צי נישט? װעט עס גוט שלאָפֿן, אָדער שרײַען אַלע נעכט? און װי אָפֿט װעט זי עס קענען זען?

זי האָט עס שױן ליב, זי װײסט. עס מאַכן נישט אױס די פּרטים װעגן האָר־קאָליר אָדער װיפֿל פֿונט עס זאָל נישט װעגן. װיכטיק איז נאָר, אַז ליבע װעט זי דעם אוראייניקל געבן.

זי געדענקט, װען זי האָט ערשט געבױרן איר זון. זי איז נאָך געלעגן אויף דער בראָכשטול אין שפּיטאָל, נאָך דעם װי זי האָט אַראָפּגעדריקט און אים געבראַכט אױף דער װעלט, האָט די הײבאַם אים געלײגט אױף איר ברוסט, הגם מע האָט נאָך נישט געהאַט איבערגעשניטן דעם נאָפּלשנור און זי האָט נאָך אױך נישט אַרױסגעשטױסן די פּלאַצענטע… אַן עופֿעלע, נאָך אַלץ פֿאַרבונדן מיט איר אינגעווייד. און זי האָט נישט געקענט אים זען, נישט געקענט אים אויפֿהײבן גענוג הױך, אַז די אױגן זאָלן קאָנען אים זען, צוליב דעם נאָפּלשנור. זי איז פּשוט געלעגן, פֿילנדיק װי ער ליגט אױף איר קלײן, װי אַ קעצעלע, און זי האָט אים ליב. אָן דעם זען אים, פֿאַרן הערן אים, נאָך פֿאַרן געבן אים אַ נאָמען, אַפֿילו פֿאַרן דערקענען האָט זי אים ליב געהאַט. ער האָט עקסיסטירט — און דאָס איז שױן גענוג געווען פֿאַר איר ליבע. זי האָט אים ליב און זי האָט אױך ליב די אידעע פֿון זײַן עקסיסטענץ, זײַן זײַן.

אַזױ װעט עס אױך זײַן מיטן אוראײניקל, דעם אוצר, װאָס ראָז גײט הײַנט זען. זי האָט עס ליב.

און אָט די ליבע איז אַנדערש פֿון דעם, װאָס זי האָט געפֿילט פֿריִער. אַ ליבע, װאָס איז אפֿשר מער ענלעך צו דער ליבע צו איר פֿאַרשטאָרבענעם מאַן װי צי אירע לעבעדיקע קינדער און אײניקלעך, זיי אויף לאַנגע יאָר. װײַל דאָס איז אַ ליבע, װאָס האָט נישט צו טאָן מיט קיין צײַט. מסתּמא װעט זי נישט זען דאָס עופֿעלעס לעבן. אפֿשר װעט זי נישט דערלעבן צו זען עס, װען עס גײט און רעדט, און זיכער נישט, װען עס ווערט אַ דערװאַקסענער מענטש. נאָר זי האָט עס שױן ליב װי אַ דערװאַקסנס, פּונקט װי זי האָט ליב איר מאַן װי אַ בחור, אַפֿילו װען ער איז לאַנג נישט געװען קײן בחור און איז איצט אַפֿילו נישט קײן מאַן. ס׳איז נישט, ווײַל ליבע איז שטאַרקער פֿון צײַט, נאָר אַז צײַט איז נישט שײך דער ליבע, װאָס האָט ניט קײן גרענעצן.

זי האָט געקוקט אױף אירע הענט. נישט זײער שטאַרקע, אָבער גענוג שטאַרקע צו האַלטן אַן עופֿעלע. זי װעט עס האַלטן אין די הענט און זען זײַן פּנים, און די אַלטע ליפּן אירע וועלן עס קושן, װי זײ האָבן געקושט דעם מאַן, די קינדער, און די אײניקלעך — די אַלע ליבעס, װאָס זי האָט אין איר לאַנג לעבן געהאַט.

אַ קראַב

איישע בײַריך

איך האָב אים געזען צום ערשטן מאָל בײַם ברעג־ים. מײַנע פֿיס האָב איך געהאַט אַרײַנגעשטעקט טיף אינעם בײַסיקן זאַמד און אײַנגעאָטעמט די שאַרפֿע אָקעאַן־לופֿט, װאָס האָט געטראָגן זאַנפֿטע שפּרענקלעך פֿון זאַלץ און מעװע־צואה. איך בין אַנטלאָפֿן צום ים און ס’איז מיר נישט געװען קלאָר פֿאַר װאָס. איך האָב דערציילט מײַנע באַקאַנטע, אַז איך גיי זיך טרינקען, און זיי האָבן געלאַכט — זיכער, אַז איך זאָג אַ װיץ. דער אמת איז אָבער געווען, אַז איך װייס נישט װאָס האָט מיך געבראַכט אַזש צום ים־ברעג, מיט מײַנע רויטלעכע פֿיס, בשעת דאָס זאַלצװאַסער טרעפֿט אין די קלייניטשקע פּאָרעס און שניטן פֿון מײַן הויט, און בריט ווייטיקלעך.

איך האָב צוגעמאַכט די אויגן און געפּרוּװט זיך צוהערן צום הינט־בילערײַ, וואָס האָט זיך געטראָגן פֿון דער װײַטנס; און װי די מעכטיקע כװאַליעס פֿון קאַלט װאַסער שטופּן זיך און שטויסן זיך, װי אַ מחנה מענטשן, װאָס רײַסן זיך אַרײַן אין אַ קליינער באַן; זיי שרײַען און שטראָמען פֿון איין װאַגאָן צום צװייטן.

װען איך האָב געעפֿנט די אויגן, האָב איך דערזען נעבן מיר אַ קליינעם, רויטן קראַב. שוין איין מאָל אַ מיאוסער, העסלעכער קראַב, װאָס האָט געקוקט אויף מיר מיט זײַנע אויסגעשטאַרצטע פּיצינקע אויגן־אַפּלען. פֿון שרעק האָב איך פּלוצעם אַרויסגעצויגן מײַנע פֿיס פֿונעם זאַמד און געפּרוּװט אַנטלויפֿן פֿון דעם שרעקלעכן שרץ, אָבער דער זאַמד איז געװען צו װייך און באַדעקט מיט שוים. איך בין געפֿאַלן פֿון די פֿיס און דאָס זאַלצװאַסער פֿון די כװאַליעס האָט געשטראָמט אָן אויפֿהער אינעם מויל אַרײַן. דאָס װאַסער האָט אַרומגערינגלט מײַן קאָפּ, װי אַ זאַלצענער שלייער, און דער ברום פֿונעם אָקעאַן האָט אַרײַנגעשריגן אין מײַנע אויערן.

אַז איך האָב לסוף צוריקגעװוּנען מײַנע כּוחות איבער דער װאַסער־שליטה, האָט דער קראַב זיך נישט באַװעגט; נאָך אַלץ געשטאַנען אויפֿן זעלבן אָרט, ווי פֿאַרגליווערט. איך האָב אַנטקעגנגעשטאַרצט אין זײַנע אויגן, און דער שרעק איז פּאַמעלעך אויסגערונען פֿון האַרצן, געבליבן איז נאָר אַ משונה־מאָדנע נײַגעריקייט צו דעם קראַב, װאָס האָט זיך נישט געשרעקט פֿאַר מענטשן.

— װאָס װילסטו פֿון מיר? — האָב איך ברוגז געפֿרעגט דעם קראַב.

דער קראַב האָט נישט געענטפֿערט, און ס’האָט זיך מיר געדאַכט, אַז איך בין אַראָפּ פֿון
זינען, רעדנדיק מיטן קראַב װי ער װאָלט געהאַט װאָס צו זאָגן.

— דו האָסט מיך גוט איבערגעשראָקן, — האָב איך געזאָגט דעם קראַב.
— באַרויִק זיך, האָט דער קראַב פּלוצעם געענטפֿערט מיט אַ כריפּעדיק, קוים הערנדיק קול.

איצט בין איך טאַקע באמת משוגע געװאָרן — דער קראַב האָט דאָך גערעדט צו מיר?! אַ װײַלע זענען מיר ביידע געזעסן, אין דעם אײַנוויגנדיקן גרויען װאַסער. די זון איז געשטיגן אין הימל, און אירע בריִענדיקע שטראַלן האָבן געגלאַנצט אויף דעם קראַבס שאָלרוקן װי אומהיימלעכע פֿײַערלעך.

— װי הייסטו? — האָט דער קראַב סוף־כּל־סוף געפֿרעגט.
— אפֿרים… — האָב איך געענטפֿערט נאָך אַ פּויזע.
— איך האָב נישט קיין נאָמען, — האָט דער קראַב געקרעכצט.
— מע קאָן לעבן אָן אַ נאָמען.
— אַ מאָל איז אָבער פֿאָרט שיין גערופֿן צו װערן מיט אַן אייגענעם נאָמען.
— אמת… — האָב איך געענטפֿערט און צוגעשאָקלט מיטן קאָפּ.

די זון האָט װײַטער געברענט און געפֿלאַקערט, און דעם קראַבס שאָלרוקן איז געוואָרן אַלץ מער באַלויכטן מיט אַן אַאורע פֿון אָראַנזש־ליכט און פֿרײַנדלעכקייט. איך האָב געשמייכלט.

— װאָס ווילסטו פֿון מיר? פֿאַר װאָס ביסטו דאָ? — האָב איך אינטריגירט דעם קראַב.

אָבער דער קראַב האָט שוין ווידער געשוויגן. זײַנע אומגעלומפּערטע פֿיס האָבן גענומען זיך באַוועגן, און ער איז אין גיכן פֿאַרשװוּנדן געװאָרן אין דעם שוים. די שכינהדיקע שײַן פֿון זײַן רויטלעכן שאָלרוקן איז שוין געווען נישט צו זען.

דאָס הויז מיט אַ טעראַסע

דיאַנע שפּירא

ציריך האָט באַגריסט מיט אירע איידעלע ראָזעווע־פֿיאָלעטלעכע הימלען, מיט ריינעם זיסן טרינק־וואַסער פֿון די שטאָטישע פֿאָנטאַנען, שוואַנען־געזאַנגען, קירכן־גלעקער, אוקראַיִנישע פֿענער און שמייכלענדיקע בליקן. נאָכן קבלת־פּנים אין אַ זומערדיקן קינאָ־פּאַוויליאָן אויף דעם ברעג פֿון דער אָזערע, איז אונדזער גרופּע צוריקגעקומען אין האָטעל, וואָס האָט זיך געפֿונען אין אַ גאָר פּאַסטאָראַליש ווינקל פֿון דער שטאָט — וויטיקאָן. אַגבֿ, איז עס בכלל ניט געווען אַ געוויינטלעכער האָטעל. עטלעכע געבײַדעס אין וועלדל זײַנען געווען פֿאַרבונדן צווישן זיך דורך אַ לאַנגער שיינער טעראַסע. דאָס פּרעכטיקע אָרט אונטער דעם נאָמען „סעניאָרן־רעזידענץ זעגעטן‟ האָט געדינט ווי אַ וווינהויז פֿאַר די אָרטיקע פּענסיאָנערן. כ’וואָלט קיין מאָל ניט געטראַכט, אַז דאָס הויז איז למעשׂה אַ מושבֿ־זקנים און ניט קיין פֿינף־שטערנדיקער האָטעל, אויב ניט די עטלעכע ראָזעווע אַמבולאַנסן פֿון דעם „רויטן קרייץ‟ אין דרויסן און פֿיל פּערסאָנאַל אינעווייניק, פֿאַרנומען מיט זייער טאָג־טעגלעכער אַרבעט.

דאָס איז געווען אַ שיינער און גלײַכצײַטיק אָנגעלאָדענער טאָג, מײַן ערשטער טאָג אין שווײץ. כ’בין פֿון מידקייט קוים־קוים אויף די פֿיס געשטאַנען און אָן אָפּוואַשן זיך בין איך אַנידערגעפֿאַלן אויף דער בעט. אַרום פֿינף אַ זייגער אין דער פֿרי האָב איך דערהערט טריט אויף דער טעראַסע. כ’האָב אָנגעצונדן דעם טאָרשער און אַרויסגעשטעקט דעם קאָפּ פֿון אונטער די שטאָרן. קיינער איז דאָרטן ניט געווען און איך האָב באַשלאָסן, אַז ס’דאַכט זיך מיר אויס, אָבער אויפֿן אַנדערן טאָג האָט זיך די זאַך איבערגעחזרט.

קיין מורא האָב איך ניט געהאַט, נאָר כ׳האָב פֿאַרלוירן דעם שלאָף. האָט מיר געפּלאַצט דער קאָפּ און כ’האָב פֿאַרשפּעטיקט צום פֿרישטיק.

ווען כ’בין אין „ביסטראָ‟ אַרײַנגעקומען, האָבן סײַ די קאָלעגן מײַנע, סײַ די סיניאָרן, דאַמען־און־הערן־אײַנוווינער, שוין פֿאַרענדיקט זייער סעודה און פֿאַרלאָזט דאָס אָרט. אין אַ געמיטלעכן זאַל מיט פֿרימאָרגנדיקן לאַוואַנדע־ריח, אַרײַנגעבראַכט פֿון די אַלפּישע בערג, האָט געשפּילט אַ שטילע לײַכטע דזשעז־מוזיק. אַ שמייכלענדיקער, הויכער און שלאַנקער מאַן מיט עפּעס אַ באַזונדערן חן, איז אַרומגעגאַנגען מיט אַ שיינעם קאָסטבאַרן שפּאַציר־שטעקן פֿון האָלץ. ער האָט געבעטן בײַ מיך אַ דערלויבעניש זיך צוזעצן לעבן מײַן טיש, און עס פֿון מיר באַקומען. אַזוי זײַנען מאַרק און איך אין דעם ליידיקן געמיטלעכן „ביסטראָ‟ געבליבן אַליין און האָבן זיך גוט באַקענט. פֿון דעמאָלט אָן, האָבן מיר אָנגעהויבן זיך טרעפֿן כּסדר.

מסתּמא האָב איך געהאַט אָן אַ צאָל פֿראַגעס וועגן שווײץ און דער דרײַ־און־אַכציק־יאָריקער אַלמן מאַרק מיט שמייכלדיקע אויגן האָט זיך אַנטפּלעקט פֿאַר מיר ווי אַ נס. ער איז געווען אַן אויסערגעוויינטלעכער דערציילער און אַ געוואַלדיקער קענער פֿון דער אָרטיקער געשיכטע. דורך זײַנע אויסטערלישע געשיכטעלעך האָב איך געקאָנט זיך פֿאָרשטעלן ווי לענין, אײַנשטיין, צווייג און דזשויס טרינקען קאַווע און שפּילן שאַך אין דעם לעגענדאַרן ציריכן קאַווע־הויז „אָדעאָן‟ (פֿון 1911); ווי וולאַדימיר און וועראַ נאַבאָקאָוו אין דעם זשענעווער האָטעל „מאָנטרע־פּאַלאַס‟ ווערן פֿאַרזונקען אין בלומען פֿון שיליאָן, וועווע, לאָזאַנע, לוצערן און בערן. מיט זײַן שיינער שוואַרצער פֿעדער, וואָס מאַרק האָט שטענדיק געהאַלטן אין זײַן ברוסט־קעשענע, האָט ער געקאָנט מיר פֿלינק אָנצייכענען אויף אַ סאַלפֿעטקע אַ קלאָרע מאַפּע פֿון יעדן פּלאַץ. מאַרק האָט געהאַט אַ גוטן קינסטלערישן קאָפּ און הענט מיט לאַנגע דינע פֿינגער, כאָטש מיט סמנים פֿון זיקנה…

דער מוזײ פֿאַר גלות־ליטעראַטור

דזשייק שנײַדער

גאָלאָס, 2טער דעצעמבער 2193

דאָס רובֿ גאָלאָסיאַנערן האָבן דערזען די ליכטיקע שײַן מיט קנאַפּע 275 יאָר צוריק, זיך באַלד געלײגט שלאָפֿן אױף אַ גלעטשער־געלעגער, אַרײַנגעדרעמלט אין װײַטן 22סטן יאָרהונדערט אַרײַן און זיך ערשט לעצטנס אױפֿגעכאַפּט אָט־אָ דאָ אױפֿן אַסטעראָיִד מיט אַ שטײַפֿן נאַקן. אין אַזאַ אָרט, אַ באַװױנטן פֿון עופֿעלע־זקנים, װאָלט מען דאָך געקענט מאָלן דעם גרױסן מחברס מאַסקע אױף דער פֿאָן. אַזױ פּערפֿעקט טױג זי ווי אַ מעטאַפֿאָר פֿאַר דעם אַבסורדישן הימלשטײן, אַז מײַן רעדאַקטאָרשע װעט מיר מן־⁠הסתּם נישט גלײבן, אַז איך האָבן זי געהאַט געזען, אָדער בכלל אױפֿגעדעקט אַ טשיקאַװע זאַך אין דער געגנט. זי צװײפֿלט שטילערהײט צי ס’איז כּדאַי צו פֿאָרן װײַטער פֿון דער לבֿנה.

און אָפֿט איז זי גערעכט. שרײַבן אַ װעגװײַזער צו אַן אַסטעראָיִד איז אַ נודנע, אומדאַנקבאַרע אַרבעט. נישט פֿאַראַן קײן סך נאָכצופֿאָרשן, מוז דער שרײַבער גײן שיִער נישט פֿון הױז צו הױז, הלװאַי זאָל ער זיך אָנשטױסן אין עפּעס אַן אַטראַקציע, כּדי אָנצופֿילן די בלעטער.

אַנדערש װאָלט איך נישט אַנטדעקט דעם מוזײ, װעלכער זעט פֿון דרױסן אויס פּונקט װי אַ סוכּה. אין דער סוכּה זיצט בײַ אַ טיש אַ מאַן מיט אַ שטױביקן גראָען איבערציִער, אַן אָפּגעקראָכענעם גראָען קאַפּעליוש און אומגעצױמטע שװאַרץ־װײַסע ברעמען. בסך־הכּל זעט ער אױס װי אַ שנאָרער מיט אַ ייִחוס. ער האַלט אין אײן פּאַטשקען עפּעס מיט אַ שטיקל בלײַער אױף אַ געלבלעכן צעטל, בעת ער רעדט צו זיך אונטער דער נאָז. מײַן אַרײַנקום דערבליקט ער אין גאַנצן נישט. קײן לולבֿ צי אתרוג איז, אַגבֿ, נישטאָ, אָבער מע קען יאָ זען די שטערן דורכן סכך.

נאָך אַ פּאָר מינוט גיט ער אַ קוק אַרױף, זוכנדיק, דאַכט זיך, אַ פּאַסיק װאָרט פֿאַר זײַן שרײַבערײַ, און איך שטעל זיך פֿאַר אים פֿאָר. „אַבֿרהם־נחום“, — ענטפֿערט ער. ער שטעקט מיר אָפּ אַ שלום־עליכם מיט אײן האַנט און מיט דער צװײטער האַנט שטופּט ער דאָס צעטל אַרײַן אין זײַן שױן אָנגעשטאָפּטער מאַנטל־קעשענע. „נו, עס װיל זיך אײַך באַזוכן דעם מוזײ? גװאַלד, שױן פֿאַרגעסן, אַז דער ליפֿט איז װידעראַמאָל צעבראָכן.“

ערגעץ אין מיטן דעם קאָסמישן שטױב אונטער דער סוכּה שטעקט אַזאַ מין כאַפּטירל. טוט ער עס אַ צי אַרױף, גיט מיר אַ װוּנק און איך פֿאָלג אים פֿאָרזיכטיק נאָך אין דעם אָפֿענעם כאַפּטירל אַרײַן. די שרױפֿטרעפּ פֿירן אונדז אַראָפּ דורך אַן ענגער שאַכטע. די װענט אַרום די טרעפּ זענען באַדעקט מיט שװאַרץ־װײַסע פֿאָטאָגראַפֿיעס פֿון מענער מיט עקסטראַװאַגאַנטע װאָנצעס, דערצו אַ פּאָר אײלפֿאַרב־פּאָרטרעטן, אױך פֿון מענער. איך פֿרעג אים װעגן דעם נאָמען פֿונעם מוזײ, מחמת קײן שילד האָב איך נישט באַמערקט.

„הײסן הײסט ער אָפֿיציעל ׳דער מוזײ פֿאַר גלות־ליטעראַטור׳. נישט ׳גאָלאָס׳, נאָר ג־ל־ו־ת“.

אונטן צינדט ער אָן די ליכט. מיר שטײען אין אַ הײל־זאַל אַרומגערינגלט מיט פּאָליצעס ביז דער סטעליע, אַלע פֿאַרפֿלײצט מיט בערג פּאַפּירן און מיט טױזנטער לעדערנע ביכער. די פּאָדלאָגע איז באַדעקט מיט קעסטלעך און װײַטערע ביכער־הױפֿנס. אַ פּנים, האָט מען זיי אָנגעהױבן אױספּאַקעווען און גיך אױפֿגעגעבן דעם קאַמף. אױף לינקס שטײט אַ שטיק מעבל, װאָס זעט אױס װי אַ קלײנער אָרון־קודש אױף רעדער.

אין אַ װינקל, לסוף, שטײען יאָ אַ פּאָר מוזײ־װיטרינעס. אַבֿרהם־נחום מאַכט נאָך אַ תּנועה איך זאָל זײ קאָנען באַקוקן, נעמט אַרויס שלום אַשס אָפּערע־ברילן און שלום שװאַרצבאַרדס אַ רעװאָלװער, און שלום־עליכמס אַ ליולקע.

באַלד שטעלט ער טײ און איך זעץ זיך אַװעק אױף אַ פּלאַסטיק־בענקל און הער זיך אײַן װי ער דערצײלט שעהען לאַנג מעשׂיות װעגן דעם שלעפּן זיך אױף דער ערד אין די 1900ער יאָרן, װעגן אַ פּױלישער פּױערטע, אַ געטרײַעם שעפּסן־הונט, אַ בײזן באַראָן וכּדומה. פֿון זײַנע אַװאַנטורעס בין אין טאַקע פֿאַרכאַפּט, כאָטש גאָרנישט פֿון זײ טױג נישט, נעבעך, פֿאַר מײַן װעגװײַזער.

ביז ער פֿאַלט אױף אַ געדאַנק: „איר זענט אַ װױלער יאַט, װעל איך אײַך נאָך עפּעס װײַזן. אָבער איר טאָרט נישט שרײַבן װעגן דעם.“

ער קנאַקט זיך אױס די פֿינגער, גיט אַ שטײ אױף און גײט צו צו אַ נידעריקן אַקטן־שענקל. ער ציט אַרױס דעם אונטערשטן שופֿלאָד. דאָרט אינעװײניק, אױף אַ בעטל שטרױ אין אַ האָלצקאַסטן, ליגט די טױטמאַסקע פֿונעם גרױסן ייִדישן מחבר שלום־עליכם ז”ל — אַ װײַסער, טינקענער קאָפּ מיט פֿאַרמאַכטע אױגן. מע האָט אױסגעפֿורעמט און אױסגעגאָסן די מאַסקע פֿון זײַן פּנים באַלד נאָך זײַן ניפֿטר װערן, פּונקט װי בײַ דאַנטען און בײַ שײקספּירן. אָבער די מאַסקע בלײַבט עד־היום אַ סוד; װײַל, פֿאַרשטײט זיך, אַ טױטמאַסקע איז גױים־נחת. אַזױנס פּאַסט בשום־אופֿן נישט פֿאַרן חשובֿן אײניקל פֿון דער ייִדישער ליטעראַטור.

זײַנע װאָנצעס זענען אַפֿילו עקסטראַװאַגאַנטער װי אויף די בילדער. איך באַטראַכט אים עטלעכע מינוט שטילערהײט.

דאַן דרײ איך זיך אױס צוריק צו דעם קאָנסיערזש פֿון מוזײ, צום צװײטן ייִדישן שרײַבער מיט די באַרעדעװדיקע ברעמען. דער צװײטער איז אָנגעקומען אין בערלין בלױז זיבן יאָר נאָך דעם, װאָס דער ערשטער איז אַװעק. און בײדע, װײַזט אױס, זענען אַ מאָל פֿאַרגליװערט געװאָרן. נאָר שלום־עליכמען, אין זײַן שופֿלאָד, װעלן זיך װײַטער חלומען מעשׂיות װעגן דער אַלטער הײם לעולם־ועד ביז משיח װעט קומען.

„די ליטעראַטור װאַלגערט זיך אום מיט אונדז“, גיט מיר דער לעבעדיקער אַבֿרהם־נחום שטענצל צו פֿאַרשטײן. „זי װאַלגערט זיך אין די גאַסן.“

פֿאַרצייכענונגען פֿון לאָסינקאַ [1]

ליובאָװ לאַװראָװאַ

דער מאָסקווער ראַיאָן לאָסינקאַ האָט פֿאַרדינט אַן אייגענעם וועגווײַזער, אַזוי שיין און היימיש איז ער מיט זײַנע פּאַרקן און דרײַ־פֿינף־שטאָקיקע געלע און ווײַסע הײַזער. מע קען אָפֿט זען אויף די גאַסן און אין פּאַרקן, ווי מע דרייט אַ פֿילם. דאָס איז ניט נאָר צוליב דעם, וואָס ס’איז נאָענט צו דעם קינאָ-אינסטיטוט („ווגיק‟), אָבער אויך צוליב די פּרעכטיקע הונדערט־יאָריקע סאָסנעס און בערעזעס, סאַזשעלקעס מיט קאַטשקעס און גאַסן מיט אַ פֿאַרעלטערטער אַרכיטעקטור פֿון די -1960-1950ער יאָרן אָדער אַפֿילו פֿריִער.

לאָסינקאַ איז באַקאַנט דורך די פֿילמען „דאָס טרעפֿונג־אָרט ניט בײַטן‟ (1979) און „דער וואָקזאַל פֿאַר צוויי‟ (1982). אינעם לעצטן פֿילם ווערט געוויזן די סטאַנציע לאָסינאָ־אָסטראָווסקאַיאַ פֿון יאַראָסלאַווסקי, איינע פֿון די סטאַנציעס אויף דער יאַראָסלאַווסקאַיאַ אײַזנבאַן-ליניע. מיט מער ווי אַ הונדערט יאָר צוריק איז דאָרטן געווען דאָס באַליבטע אָרט פֿון דאַטשניקעס. עס זײַנען נאָך ביז הײַנט געבליבן עפּל-, באַרנ- און ווײַנשל־ביימער, וואָס בליִען אום־פֿרילינג גאָר גוואַלדיק — אַלץ אַרום איז באַדעקט מיט ווײַסן און ראָזעווע צוויט. אין האַרבסט ברענגען די ביימער קליינטשיקע גרינע פֿרוכטן, וואָס טויגן ניט צום עסן, ווײַל זיי זײַנען ווילד שוין צענדליקער יאָרן.

די דאַטשעס זײַנען כּמעט ניטאָ מער. דאָס לעצטע צוויישטאָקיקע הילצערנע הויז — אַ קאָנסטרוקטאָר-ביוראָ, איז געוואָרן צעשטערט מיט אייניקע יאָרן צוריק. ס’איז געבליבן שטיין צווישן די נײַע הײַזער נאָר איין פּריוואַט הויז, אַרומגערינגלט מיט אַ הויכן פּאַרקן. עס זעט מאָדנע אויס, דאָס הויז, ווײַל אַ בוים וואַקסט גראָד דורך דעם דאַך, וואָס איז באַדעקט מיט אײַזן. דאָס הויז איז באַוווינט אויך איצט.

לאָסינקאַ איז געווען געדיכט באַזעצט מיט ייִדן. דאַכט זיך, ניט ווייניקער ווי די באַרימטע מאַלאַכאָווקע. אַ מעמאָריאַל-ברעט אויף איינער פֿון די הײַזער באַשטעטיקט, אַז ס’האָט געוווינט דאָרטן דער גרויסער ראַבינער שמריהו מדליה. אַן אַנדער הויז האָט אַ לאַנגע צײַט געהייסן „באַלאַן‟ נאָך דעם נאָמען פֿון דעם אַמאָליקן דירעקטאָר פֿון דער קראָם, וואָס איז געווען דאָרטן. מע האָט געקאָנט גוט אײַנקויפֿן אין לאָסינקאַ אַפֿילו אין די צײַטן פֿון סאָוועטישן דעפֿיציט, אַבי מע האָט געהאַט פּרנסה.

אַ גרויסער טייל פֿון מײַן טאַטנס משפּחה האָט געוווינט אין דעם ראַיאָן. די מעשׂיות וועגן לאָסינקאַ קלינגען אַזוי ווי ס’איז געווען אַ מין גן-עדן. און איך פֿאַרשטיי טאַקע פֿאַר וואָס איך בין מסכּים, ווײַל איך אַליין האָב געוווינט דאָרטן 16 יאָר.

איך האָב ליב [צו] גיין שפּאַצירן קיין דזשאַמגאַראָווקע — אַ סאַזשעלקע מיט אַ פּאַרק אין לאָסינקאַ. מע טאָר זיך אינעם וואָסער ניט באָדן, אָבער יעדן זומער ווערט דאָרט עמעצער דערטרונקען. משפּחות שפּאַצירן, קינדער שפּילן זיך, מאַכן ספּאָרט, מענער כאַפּן פֿיש אָדער פּרעגלען פֿלייש. ס’איז זייער רויִק און שטיל, כאָטש עס זײַנען אַ סך מענטשן. אפֿשר צוליב דעם, וואָס אויף דער אַנדערער זײַט פֿון דער סאַזשעלקע געפֿינט זיך אַ בת-עולם סײַ מיט ייִדישע, סײַ מיט רוסישע קבֿרים. אייניקע פֿון מײַנע קרובֿים זײַנען באַגראָבן דאָרטן. איין מאָל האָב איך געפֿונען אין אַ ספּעציעלן פּאַוויליאָן לעבן דזשאַמגאַראָווקע אַן אַלטע אויסגאַבע פֿון אַ ייִדישן זשורנאַל.

ס׳האָט אויך פּאַסירט, אַז עמעצער האָט אָנגעקלאַפּט אין דער טיר צו די שכנים: „צי איז יעקבֿ סאָלאָמאָנאָוויטש דאָ?‟ — ניטאָ קיין ענטפֿער. ניט לאַנג צוריק האָט מיך אָנגערופֿן אַ פֿאַלשער פּאָליציאַנט, אַ שווינדלער: „צי איז די חבֿרטע שאַפּירשטיין אין דער היים?‟ — איך האָב אים ניט געזאָגט, אַז זי איז געווען מײַן מומע און איז שוין ניפֿטר געוואָרן, ז”ל. נאָר אַ פּאָר מײַנע קרובֿים און באַקאַנטע לעבן אין לאָסינקאַ ביז הײַנט, זאָל זיי זײַן אויף לאַנגע יאָרן.

[1] לאָסינקאַ איז אַ פֿאַרקירצונג פֿון לאָסינאָ־אָסטראָווסקאַיאַ. „לאָסיני אָסטראָוו‟ באַדײַט אַן אינדזל פֿון לאָסן (איילהירשן).

די לעצטע ליבע איז אױך די ערשטע ליבע…

שמואל־לייבל אָגין

דו האָסט בײַ אונדז געגעסן טעג, געליבטער מײַנער.

בײַ נאַכט בין איך אין שול געקומען, אַז מע זאָל מיר װײַזן די שענסטע פּרוכתן, װײַל איך װיל אױסשטיקן מײַן אײגענעם פּרוכת צו דער מאַמעס יאָרצײַט, מיט גינגאָלד אױפֿן בעסטן סאַמעט, מיט לײבלעך, מיט אָדלערס.

אָבער אָט ביסטו, מײַן ערשטער געליבטער! אָט ביסטו, אַ האַרציקער און אַ טרױעריקער. דאָ, פֿאַר מיר, ביסטו געשטאַנען אין אונדזער אַלטער שול, װאָס מע האָט זי געפֿונען אַ געבױטע אונטער דער ערד. דו האָסט אױסגעזען װי אירע פֿאַרװײנטע װענט, טרױעריק און פֿאַרטראַכט, שטיל און פֿאַראומערט.

און דו האָסט געקוקט אױף מיר! און איך האָב געגלעט און געקושט דעם אַלטן פּרוכת, דעם האַרציקן, דעם טרױעריקן. און דײַנע אױגן האָבן געפֿינקלט, אַזעלכע אױגן בײַ דיר.

כ׳האָב באַלד דערהערט — תּנאָים! מיט אַן אַנדערן? װי קען דאָס זײַן! און דו? דו ביסט פּלוצעם אַ טױטער.

טאַנצן מוז איך מיט די אָרעמע־לײַט. אַרומגענומען מיך, האָבן זײ אַרומגערינגלט, צעקנײטשט און פֿאַרפֿלעקט מײַן קלײד. געחלשט האָט דאָס האַרץ. דעמאָלט האָט עמעצער (דו מײַן געליבטער?) מיך אױפֿגעכאַפּט אין דער לופֿטן און אַװעקגעטראָגן װײַט־װײַט…

אַז מע לאָזט די כּלה אַלײן פֿאַר דער חופּה, קומען רוחות און טראָגט זי אַװעק. די לעצטע ליבע איז אױך די ערשטע ליבע…

ראַדיאָ־סטאַנציע „פֿאָטערלאַנד‟

ליזע דאָמניקאָוואַ

ס׳איז איר געוואָרן שווער צו אָטעמען און זי האָט געעפֿנט די אויגן.

די וואַרעמע זון־שטראַלן באַלײַכטן דעם צימער. אין האַלדז און נאָז איז איר טרוקן. אין אַזאַ צײַט זאָל מען אַזוי באַהייצן.

זי הייבט זיך אונטער און בלײַבט זיצן אין בעט. די זון גנבֿעט זיך אַרײַן דורך די פֿאַרשטויבטע שטאָרעס און באַשײַנט די אָפּגעבליאַקעוועטע געלע טאַפּעטן. ס׳איז שוין לאַנג געקומען די צײַט אויפֿצושטיין. זי האָט געפּרוּווט אויסצוגלײַכן דעם רוקן, און דאָס גאַנצע לײַב אירס האָט זיך אָפּגערופֿן מיט אַ דומפּן ווייטיק.

טרעטנדיק פּאַמעלעך און פֿאָרזיכטיק, איז זי אַוועק צו שטעלן דעם טשײַניק. שוין אינעם קאָרידאָר האָט זיך דערהערט פֿון דער קיך קולות. די ראַדיאָ־סטאַנציע ”פֿאָטערלאַנד“. עס געפֿעלט איר צו טראַכטן, אַז דער ראַדיאָ רעדט נישט מיט מענטשלעכע שטימען, נאָר גאָר מיט מעכאַנישע. ס׳קען נישט זײַן, אַז אַזעלכע יונגע שטימען זאָלן געהערן צו לעבעדיקע לײַט. אַ לעבעדיקער מענטש וועט קיין מאָל נישט זאָגן אַזעלכע שטותים, אַפֿילו פֿאַר די פּאָר גראָשן, וואָס ער קריגט אויף דער ראַדיאָ־סטאַנציע פֿאַר פּענסיאָנערן.

— אָן ”מאַקדאָנאַלדס“ און אָן אײַפֿאָנען וועלן מיר גאָר גוט און ווויל איבערלעבן, — זאָגט דאָס קול. — לאָמיר זען, ווי זיי וועלן טאַנצן אָן אונדזער גאַז און נאַפֿט!

זי נעמט אַרויס די באַנקע מיט קאַווע און די צוקערניצע. קיין קאַווע איז כּמעט נישטאָ, מע מוז קויפֿן אַן אַנדער באַנקע כּל־זמן ס׳איז נאָך נישט געוואָרן קיין דעפֿיציט. זי שווײַגט. זי איז שוין צוגעוווינט נישט צו שפּאַרן זיך מיט ”פֿאָטערלאַנד“.

— ווי כ׳האָב שוין געזאָגט, די ספּעצאָפּעראַציע אין אוקראַיִנע…

”ספּעצאָפּעראַציע“? — זי האָט זיך פֿאַרהוסט. מע דאַרף טאָן אַ טרונק וואַסער. —”ספּעצאָפּעראַציע…“.

אויב מע קען נישט אָנרופֿן אַ זאַך בײַם נאָמען, ווי אַזוי קען די זאַך עקסיסטירן? אַצינד טאָר מען נישט זאָגן, אַז אַ מלחמה איז טאַקע אַ מלחמה. דערנאָך וועט מען נישט טאָרן זאָגן, אַז אַ ליבע איז אַ ליבע. און נאָך דעם — אַז דו אַליין ביסט אַ מענטש.

”אַ ספּעציעלע אָפּעראַציע“. ”אַ ספּעציעל געפֿיל“. ”אַ ספּעציעל באַשעפֿעניש“.

דאָס ”ספּעציעלע פֿײַפֿל“ אויפֿן טשײַניק האָט גענומען פֿײַפֿן. זי נעמט דעם טשײַניק אַראָפּ פֿון דער פּליטע און גיסט דעם אָקרעפּ אַרײַן אין אַ טשאַשקע. מישנדיק די קאַווע מיט אַ מעלכיאָר־לעפֿעלע, באַמערקט זי אַ ווײַסן פֿלעק אויף איר רעכטן אַרבל. זי טרייסלט אים אָפּ, און אַרום איר שטײַגט אַ בלייכער וואָלקן פֿון פּאַסטעלשטויב.

מחשבֿות אויף דער עלטער

ראובֿן שרוני

אין די לעצטע פּאָר וואָכן האָט ער באַמערקט, אַז ער האָט אָנגעהויבן הערן נאָר צו מאָל דעם טומל פֿון די כוואַליעס. „ווי אַלט בין איך? עס דאַכט זיך מיר, אַז איך בין שוין זייער אַלט. אַ פּנים, וועל איך בקרובֿ אַוועקגיין אויף יענער וועלט‟ — האָט ער געטראַכט צו זיך.

פֿון דער ווײַטנס האָט ער זי נאָך אַ מאָל דערזען. זי האָט אויסגעזען ווי אַ קייסערינע! האָט ער געקלערט צו זיך: „איך דערמאָן זיך ווען כ׳האָב זי דערזען צום ערשטן מאָל. זי איז געווען די שענסטע פֿון זיי אַלע אין דער גרופּע. די הויפּט־זאַך, וואָס האָט מיך צו איר צוגעצויגן, איז געווען איר גוטמוטיקער אויפֿפֿיר. קיינמאָל האָט זי זיך נישט געריסן צום עסן, ווי די אַנדערע און צום סוף ברוך-השם האָט זי גענוג געגעסן. דערצו איז זי געווען אַ פּרעכטיקע שווימערין, וואָס איז זייער וויכטיק בײַ אונדז. איך בין זיך מודה, אַז דעמאָלט בין איך געווען אַ יונגאַטש, אָבער כ׳האָב תּיכּף-ומיד זיך פֿאַרליבט אין איר. איך בין געווען זיכער, אַז זי וועט זײַן אַ וווּנדערבאַר ווײַב.

נו, איך ווייס, אַז זי האָט אויך געהאַט סענטימענטאַלע געפֿילן צו מיר…

מיר האָבן באַשלאָסן צו ווערן מאַן־און-ווײַב און אין איינעם געבוירן קינדער. צוזאַמען האָבן מיר געהאַט אַ וווּנדערלעך לעבן, כאָטש מיר האָבן געהאַט נישט ווייניק סכּנות. און וועגן די קינדער: קנאַפּ ניט געראָטענע קינדער ווערן געבוירן אין באַלעבאַטישע שטיבער? אָבער זי איז געווען אַ ווייכע, ווי דאָס מאַמעס האַרץ קאָן זײַן און שטאַרקער פֿון אײַזן גלײַכצײַטיק. ברוך-השם האָבן מיר דערצויגן אַ סך קינדער און אַ דאַנק איר, זענען זיי אַלע וווילע און געלונגענע קינדער.

נאָך הײַנט צו טאָג האָט זי אויפֿגעהיט אירע מעלות, און איך האָב זי נאָך שטאַרק ליב. איך הער נישט אויף צו טראַכטן וואָס וועט זײַן מיט איר אין דער צוקונפֿט, ווײַל מיר, פּינגווינען, לעבן אפֿשר צוואַנציק יאָר…

מע קען זאָגן בלי-שום-ספֿק, אַז בײַ מיר איז די לעצטע ליבע אויך די ערשטע ליבע.

אַ מאָדנער שמועס מיט אַ מאָדנעם פּאַרשוין

אלי שאַרפֿשטיין

ווען איך האָב אים צו ערשט דערזען בײַם אַראָפּגיין די טרעפּלעך לעבן „בית־האָפּעראַ‟ אין תּל-אָבֿיבֿ, האָב איך גלײַך דערפֿילט, אַז עפּעס אין אים איז מיר שטאַרק באַקאַנט. נאָר וואָס איז דאָס „עפּעס‟ האָב איך נישט פֿאַרשטאַנען. זען האָט ער אויסגעזען ווי אַ ייִד אין די יאָרן. און איך? איך בין ניט אין די יאָרן? איך זע אויס מסתּמא נישט ייִנגער ווי ער. איך באַַשליס, אַז אַ מאָל ווילט זיך כאַפּן אַ שמועס דווקא מיט אַן אומבאַקאַנטן פּאַרשוין, בפֿרט אין מײַן עלטער.

— נו? — פֿרעג איך אים, אַזוי ווי מיר וואָלטן געווען נאָענטע חבֿרים.

— נו, נו… — זאָגט ער און פֿאַרדרייט זיך גיין ווײַטער.

איך קריג אַ רושם, אַז ער וויל אַנטלויפֿן פֿון אונדזער קוים אָנגעפֿאַנגענעם שמועס, גיב איך אים אַ צי פֿאַרן אַרבל, און פֿאַרלענגער אַ ביסל מײַן שאלה:

— נו, ר’ ייִד, וואָס זאָגט איר וועגן דעם מצבֿ? האַ?

— וואָס זאָל איך אײַך זאָגן? — ער שטעלט זיך אָפּ און גיט מיר אַ קוק גלײַך אין די אויגן אַרײַן, — דער מצבֿ איז טאַקע דרעקיש. ס’איז מיר גוט פּאַסקודנע אויפֿן האַרצן.

— און מיר, — ענטפֿער איך אים, — איז ניט פּאַסקודנע? אין אַזאַ געשעעניש, אַזאַ פּלאָנטער זענען מיר נאָך קיין מאָל נישט געווען! אפֿשר פֿאַרשטייט איר, וואָס ס׳קומט דאָ פֿאָר?

— צי איך פֿאַרשטיי? מײַנע שׂונאים זאָלן אַזוי לעבן, ווי איך פֿאַרשטיי זייער שפּילערײַ.

— דאָ בין איך טאַקע מסכּים מיט אײַך. זיי שפּילן זיך מיט אונדזער לעבן. אַ בראָך… אַ בראָך…

— אַ בראָך, זאָגט איר? אַוודאי! און אַלץ צוליב וואָס? צוליב אים, זאָל ער פֿאַרשוווּנדן ווערן. וווּ איז זײַן קאָפּ? וועגן וואָס האָט ער געטראַכט?

— ווען ער וואָלט געהאַט אַ קאָפּ, וואָלטן מיר הײַנט נישט געווען אין אַזאַ לאַגע. אַ חורבן, פּשוט אַ חורבן…

— יאָ, אַ חורבן. איך מיין, אַז מ’דאַרף אים בײַטן און וואָס גיכער. אפֿשר קאָן מען ברענגען עמעצן פֿון אויסלאַנד, פֿון אייראָפּע… ווי מיינט איר? אַ נײַער בעזעם קערט דאָך בעסער, ניין?

דער ייִד האָט געגעבן אַ קרעכץ מיט אַ הוסט און אַנטשוויגן געוואָרן.

— זײַט מיר מוחל וואָס איך מיש זיך, נאָר… ע… איר זעט מיר אויס עפּעס ניט אײַ, אײַ, אײַ, אַ קאַפּעטשקע קראַנקעוואַטע…

— קראַנק? ווי קאָן איך זײַן געזונט, אַז אונדזערע „רוצחים‟ קוילען מיך און שנײַדן אויף שטיקער?

— גאָט איז מיט אײַך, וואָס’רע רוצחים?

— זיי, זיי! די גאַנצע מאַנשאַפֿט, צוזאַמען מיט זייער אָנפֿירער, שטום זאָל ער ווערן!

— ער איז טאַקע שולדיק, איך בין מסכּים מיט אײַך. נאָר וואָס וועט אײַך העלפֿן, אויב ער וועט ווערן שטום? ווי אַזוי וועט ער קענען ענטפֿערן, ווען ס’וועט פֿאָרקומען די פֿאָרשונג, די אויסהערונג?

— וואָס פֿאַראַ פֿאָרשונג? ווער וויל אים אויסהערן? מ’וועט מאַכן אים אַ „פּאַשאָל וואָן‟, און מ’וועט ברענגען אַ נײַעם.

— ניין, ניין, — זאָג איך, — קודם־כּל, מוזן מיר דערפֿירן די מעשׂה ביזן סוף. נאָר דאַן וועט מען עפֿענען אַן אָפֿיציעלע פֿאָרשונג, און מ’וועט באַשליסן וואָס צו טאָן מיט אים.

— ביזן סוף? ביזן וועלכן סוף? די מיליאָנען, וואָס ער האָט אונדז געקאָסט די לעצטע פּאָר יאָר, זענען אַוועק „קאָטו פּאָד כוואָסט‟ [בוכשטעבלעך: דער קאַץ אונטערן עק — ב. ס.], ווי עס זאָגט דער רוס.

— וואָס פֿאַראַ רוס? — איך פֿיל, אַז ער פֿאַרפּלאָנטערט זיך, דער נודנער ייִד, און ער פֿאַרשטייט ניט אַליין, וואָס ער רעדט.

— די לעצטע פּאָר יאָר? — זאָג איך אים שוין מיט כּעס, — פֿאָלגט מיך אַ גאַנג! ער פּראַוועט מיט אונדז שוין מער ווי אַ צענדליק יאָר! איר’ט שוין פֿאַרגעסן?

— וואָס פֿאַראַ צענדליק־שמענדליק? — ווערט ער נאָך בייזער ווי איך, — מ’האָט אים געבראַכט צו אונדז מיט צוויי, מאַקסימום צוויי מיט אַ האַלב יאָר צוריק. אַלע האָבן געמיינט, אַז ער וועט פֿאַרבעסערן דעם מצבֿ, ברענגען אונדז אַ ביסעלע נחת און פֿרייד. וואָס זענען מיר ערגער פֿון אַנדערע?

— מיר זענען בעסער פֿון אַנדערע! און עס קומט אונדז טאַקע נחת און פֿרייד, און שלום…

— הלוואַי!

— וואַרט אַ מינוט, — איך פֿאַרשטיין שוין וואָס ער מיינט, — איר רעדט עס וועגן די פֿאַרגאַנגענע וואַלן?

— וואַלן? הלוואי וואָלטן מיר געקענט אויסוויילן דעם אָנפֿירער מיט אַ פּתּק אין האַנט. נאָר בײַ אונדז קויפֿט מען אַלץ פֿאַר געלט. נאָר געלט האָט אַ ווערדע. און ער, דער גזלן, האָט אונדז אָפּגעקאָסט אַ פֿאַרמעגן!

— ער האָט אונדז טאַקע אָפּגעקאָסט אַ ים מיט געלט, און ניט נאָר געלט. צוליב אַזעלכע ווי ער, איז אונדזער הײַנט נישט קלאָר און די צוקומפֿט — נאָך ווייניקער.

דער ייִד ווישט אָפּ דעם שווייס פֿון זײַן שטערן, פֿאַרריכט דעם קאַפּעליוש, הוסט זיך אויס נאָך אַ מאָל, און פֿאָרט ווײַטער:

— הײַנטיקע צײַטן, זאָג איך אײַך, אַ קבֿוצה, וואָס האָט מער געלט, קען זיך דערלויבן צו ברענגען געראָטענע שפּילערס און דעם בעסטן טרענירער.

— וועגן וואָס רעדט איר? איר זײַט אַראָפּ פֿון זינען? — שרײַ איך אים אין אויער אַרײַן, — וואָס פֿאַראַ קבֿוצה און וואָס פֿאַראַ טרענירער, צו אַלדע שוואַרצע רוחות? וועגן וואָס פּלאַפּלט איר? איך רעד מיט אײַך וועגן אונדזער מדינה, וועגן ארץ־ישׂראל, וועגן אונדז און אונדזערע קינדער…

— קינדער? מײַנע קינדער לויבן דווקא „הפּועל‟. דאָס איז זייער עסק. איך רעד מיט אײַך וועגן „מכּבי‟. מײַן „מכּבי!‟. יעדן שבת כאַפּ איך פֿון זיי אַ האַרץ־אַטאַק.
 — וואָס האַקט איר מיר אַ טשײַניק מיט „קבֿוצה-שמוצע‟? איך רעד וועגן אונדזער גורל! וווּהין קײַקלט זיך אונדזער לאַנד?

— לאַנד? וואָס’ר לאַנד? אַ… אונדזער לאַנד… — ער פֿאַרטראַכט זיך אַ ביסל, — דאָס לאַנד איז נישט מײַן דאגה. מיט וואָס קען איך דעם לאַנד העלפֿן, אַ? אײַער רעגירונג איז גוט משוגע, און דער ראָש־ממשלה נאָך מער…

— מײַן רעגירונג? און איר? איר זײַט נישט קיין בירגער אין אונדזער לאַנד?

— איך האָב מײַנע אייגענע דאגות.