פֿון אונדזער עזבֿון: פּיניע קיריטשאַנסקי (1921־1986)

דער דיכטער איז געבוירן געוואָרן אין שטעטל מאַלין, זשיטאָמירער געגנט. אין דער קינדהײט אַריבערגעפֿאָרן מיט די עלטערן קיין קאָראָסטישעוו. דאָרט פֿאַרענדיקט ער די ייִדישע שול, הייבט אָן שרײַבן לידער און דעביוטירט מיט זיי אין דער כאַרקאָווער קינדער־צײַטונג ”זײַ גרייט“. אין 1937 דערשײַנט בײַ דער צײַטונג ”זײַ גרייט“ אַ זאַמלבוך ”קינדער־שאַפֿונג“, אין וועלכן עס ווערט אײַנגעשלאָסן אַ ליד פֿונעם יונגן פּאָעט. אין יוני 1941 גייט ער אַוועק אויפֿן פֿראָנט. דער העלדישקייט פֿון דער מלחמה זײַנען געווידמעט אַ סך לידער פֿונעם דיכטער, וועלכער האָט אין 1945 זיך אומגעקערט קיין קיִעוו און געוואָרן אַן אַרבעטער אין אַ לעדער־פֿאַבריק, אָבער ער האָט ניט אויפֿגעהערט צו שרײַבן לידער.

פּיניע קיריטשאַנסקי

דער שפּליטער

עטוואָס נידעריקער פֿון מײַן לינקן אויער
ליגט אַ מינען־שפּליטער און ער נאָיעט, נאָיעט…
עטוואָס קלענער פֿון אַ זוימעלע דער שפּליטער,
האָבן דען פֿון אים די זאַנגען ניט געציטערט?
ווען געפֿלויגן איז ער אין דער לופֿט געשפּאַלטן,
האָבן אים די זאַנגען ווייצענע פֿאַרהאַלטן.
פֿול מיט מילך זיי ווערן איצטער אָנגעגאָסן,
איך בין גרייט אַ נעם טאָן אין די הענט אַ קאָסע —
און די זאַנגען שנײַדן און דאָרט בינדן סנאָפּעס,
זיך מיט זיי דאָרט האַלדז, לייגן זיי צוקאָפּנס.

זיכער ניט געשריבן וואָלט איך איצט די סטראָפֿעס,
ווען דער שפּליטער אין מײַן מוח וואָלט געטראָפֿן.
ס׳האָבן אים די זאַנגען אָפּגענייגט, דעם שפּליטער,
ווײַל נאָך ניט דערזונגען האָב איך מײַנע לידער.
אַכצן נײַע הויטן האָבן זיך געביטן,
נאָך ניט אײַנגעשטליט דער ווייטיק פֿונעם שפּליטער.
אָט דער ווייטיק, ביזן מאַרך מיר אָפֿט דערגייט ער,
אַכצן יאָר דער מינען־שפּליטער — מײַן באַגלייטער.
צו די ווײַטסטע ווײַטן, צו די ברייטסטע ברייטן,
ביז מײַן לעצטן אָטעם בין איך טראָגן גרייט אים.
ווען די פּולווערס־קעלערס וועלן ווערן ליידיק,
וועט זיך אײַנשטילן אין מיר מײַן טיפֿער ווייטיק.
1959

רײַפֿקייט

די זון אירע שטראַלן צעוויקלט,
ווי פֿעדעם פֿון גאָלדענעם קויש,
אין העמדלעך אין ווײַסע די גריקע
איז הײַנט אויף די פֿעלדער אַרויס.

איר צוויט אויף די שטענגעלעך גרינע, —
ווי שוים אויף די כוואַליעס זיך דוכט,
עס טראָגט זיך אַ זשומען פֿון בינען,
עס שמעקט שוין מיט האָניק די לופֿט.

מיט רו און מיט רײַפֿקייט פּאַוואָליע
זיך הוידעט די גריקע אין פֿעלד,
און ס׳דוכט זיך מיר אויס, אַז דער שלום
האָט דאָ אויף די פֿיס זיך געשטעלט.
1960

איך האָב ניט פֿאַרשפּעטיקט

אַ ווינט האָט פֿון פֿענצטער די לאָדן צעהוידעט,
זיי קלאַפּן זיך אָן אין די שטיינערנע ווענט,
אַזוי ווי עס וואָלט דאָ די שטילקייט צעבוידעט
אַ פּליעסקען פֿון הונדערטער קינדערשע הענט.

מײַן איינציקער פֿענצטער — פֿון וואַנט עטוואָס קלענער,
איך זיץ לעבן אים נאָך דער אַרבעט, בין מיד,
כ׳קלײַב ווערטער צונויף, ווי צום שײַטער די שפּענער,
און גלייב, אַז צעפֿלאַקערן וועט זיך מײַן ליד.

איך וואָלט מיטן ווינט איצט געוואָרן אַ צווילינג,
און זאָל ער די ליד מײַנע טראָגן אין ווײַט.
זאָל לעבן מײַן יוגנט, זאָל לעבן מײַן פֿרילינג! —
איך האָב ניט פֿאַרשפּעטיקט, כ׳בין דאָ צו דער צײַט.
1961

אין וואַלד

אין וואַלד — אַ געוויטער,
בוים פֿאַלט צו דר׳ערד,
מײַ לײַב טוט אַ ציטער,
דאָס האַרץ ווערט מיר שווער.

כ׳דערמאָן זיך: מײַן ראָטע
פֿאַרטײַעט אין וואַלד,
פֿון פֿײַנטלעכע דאָטן
עס פֿײַערט און קנאַלט.

קאָן זײַן, אַז די ביימער,
וואָס פֿאַלן אום הײַנט, —
זיי האָבן ניט איין מאָל
באַשיצט מיך פֿון פֿײַנט.

ווען קאָנען כ׳וואָלט איצטער
כאָטש ווערן אַ דאַך
און צודעקן, שיצן
דעם וואַלד אין דער נאַכט.

נאָר ווערן איך קאָן ניט
קיין דאַך מיט קיין ווענט,
איז נעם איך אַרום כאָטש
איין בוים מיט די הענט.
1963

כ׳האָב זיך איינזאַם ניט געפֿילט

כ׳ליג אויף דער ערד, אַרום איז פּוסט,
ניט קיין ביימעלע, ניט קיין קוסט.
ס׳הענגט איבער מיר בלויז הימל־בלוי,
מיט וועלדער ווײַט ערגעץ באַזוימט.

נאָר מיטאַמאָל האָב איך דערפֿילט,
ווי בײַ דעם אויער ווערט מיר קיל
און ווי אין באַק עס קיצלט מיך —
מיר דוכט, אַ מערעשקעלע קריכט.

ערשט כ׳קוק זיך אײַך: אַ ווייכס, אַ דינס,
פֿון דער ערד אַ גרעזעלע אַ גרינס
אַרויס איז צויבערדיק און מילד, —
כ׳האָב מער זיך איינזאַם ניט געפֿילט.
1964

פֿאַלט אַ בוים נאָך אַ בוים

שנײַדן העקער דעם וואַלד,
גרילצן זעגן דאָרט שווער,
און עס פֿאַלט, און עס פֿאַלט
בוים נאָך בוים אויף דער ערד.

אַ דערשראָקענע שוואַלב
פֿון איר נעסט פֿליט אַוועק,
ווען אין בוים שוין ביז האַלב
שנײַדט אַרײַן זיך די זעג.

בײַ דעם העקער דאָס לײַב
ווערט פֿאַרשוויצט, און דאָס העמד
אויף דער פּלייצע פֿאַרבלײַבט,
ווי די קאָרע בײַם דעמב.

און דער טאָג, וואָס פֿאַרגייט
אינעם וואַלד אַזוי פֿרי,
אויף דער ערד זיך צעשפּרייט
פֿון דער העקערשער מי.

ערגעץ פֿעלט נאָך אַ סטויפּ,
און אַ ברעט ערגעץ פֿעלט.
און אַ נעם טאָן זיך גלוסט
אַ שטיק טאָג בײַ דער וועלט.

1962