דיכטער. געבוירן אין דאָרף שורי, בעסאַראַביע, אויפֿגעוואַקסן אין דער ייִדישער קאָלאָניע מאַרקולעשט. אין 1934 געקומען קיין טשערנאָוויץ, זיך פֿאַרנומען מיט פֿאַרשיידענע מלאָכות און גלײַכצײַטיק פֿאָרגעזעצט זײַן בילדונג, פֿאַרענדיקט דעם ייִדישן לערער־סעמינאַר. אָנגעהויבן שרײַבן נאָך אין די שול־יאָרן, דעביוטירט אין 1934 מיט לידער אין דער ייִדישער פּרעסע פֿון בעסאַראַביע. ער האָט זיך געדרוקט אויך אין אַנדערע ייִדישע אויסגאַבעס פֿון רומעניע, פּוילן און אַמעריקע. בעת דער צווייטער וועלט־מלחמה האָט חרץ זיך געפֿונען אין עוואַקואַציע אין מיטל־אַזיע. אין 1945 איז ער געקומען קיין מאָסקווע, נאָר אין אַ יאָר אַרום זיך אומגעקערט קיין טשערנאָוויץ. אין יענער צײַט האָט ער זיך געדרוקט אין דער צײַטונג ”אייניקײַט“,אין מאָסקווער אַלמאַנאַך ”היימלאַנד“ און אין קיִעווער ”דער שטערן“. אין די יאָרן 1949־1955 געווען פֿאַרשיקט אין ”גולאַג“ און נאָך דער באַפֿרײַונג זיך אומגעקערט קיין טשערנאָוויץ, ממשיך געווען זײַן אינטענסיווע שאַפֿערישע טעטיקייט, געדרוקט לידער און ליטעראַטור־קריטישע עסייען אין וואַרשעווער ”פֿאָלקס־שטימיע“ און אין אַנדערע אויסלענדישע ייִדישע אויסגאַבעס. אין די 1960ער יאָרן געדרוקט לידער אינעם זשורנאַל ”סאָוועטיש היימלאַנד“. אין יאָר 1972 איז חרץ עולה געווען קיין ישׂראל, זיך באַזעצט אין ירושלים. אַרויסגעגעבן 12 לידער זאַמלונגען. זײַן ליטעראַרישע טעטיקייט איז אָפּגעמערקט געוואָרן מיט דער מאַנגער־פּרעמיע, פֿיכמאַן־פּרעמיע און מיט אַנדערע אויסצייכענונגען.
מיר לייגן פֿאָר אַ קראַנץ לידער פֿונעם בוך „נאָכן סך־הכּל דרײַ‟
מאיר חרץ
אַ שיכּור האָט פֿאַרמשכּנט
אַ שיכּור האָט פֿאַרמשכּנט מײַן אַ לידערבוך בײַם שענקער
פֿאַר פֿינעף גרויסע פֿולע גלעזער ווײַן
און — פֿרעגט נישט בײַ דעם שיכּור צי געדענקט ער,
צי וועט אַמאָל דאָס בוך נאָך זעען שײַן.
דער שענקער האָט באַרימט זיך: גלייב מיר בנאמנות,
אַז חוץ אין ווײַן פֿאַרשטיי איך נישט קיין וואָרט,
נאָר צווישן זייגער, צירונג און אַנדערע משכּנות
זאָל וואַלגערן בײַ מיר זיך אויך אַזאַ מין סאָרט.
דער שענקער האָט מיך אָפּגעזוכט און אָפּגעפֿונען
און מיך געבראַכט צו זיך אין שענק אַרײַן,
דאָס בוך געוויזן און — צי ווילסטו עס באַקומען?
באַצאָל מיר גלײַך פֿאַר פֿופֿציק גלעזער ווײַן.
דער שענקער איז אַרויס צופֿרידן פֿונעם רווח,
פֿון נאָך איין פֿולער גלאָז דער שיכּור אויך
און איך דערמיט, וואָס כ׳האָב אין שענקער נאָך איין מבֿין,
וואָס ווייסט צו שאַצן דיכטונג הויך־הויך…
ירושלים, 26סטער אַפּריל, 1991
די וועלט וועפּט זיך אויס
די וועלט וועפּט זיך אויס —
אַפֿילו דער ווײַן פֿון די פֿעסער,
אַפֿילו דער בראָנפֿן פֿון פֿעסער
אַפֿילו דער ספּירט אויף שלעסער
אין קעלערן אָדעסער
פֿאַרפּראָבקעוועט ביז די העלדזער,
ביז די קרישטאָלענע נעזער,
וואָס שמעקן נישט צו צו די גלעזער…
די וועלט וועפּט זיך אויס —
די טײַכן און די ימען
וועפּן זיך אויס צוזאַמען,
דערנאָך די אָקעאַנען,
דערנאָך די לעצטע טומאַנען
פּינקטלעך לויט די פּראָגראַמען
און סע בלײַבן נאָר די גראַמען.
ירושלים, 22סטער סעפּטעמבער, 1990
איך קוק אַרויף
איך קוק אַרויף און ס׳פֿאַלט מײַן בליק
פֿון הימל מיר אַראָפּ צוריק
און דרייט מײַנע אויגן מיר אַרום.
איין אויג קוקט גלײַך, דאָס צווייטע — קרום
און איך זע אַלץ און אומעטום.
איך קוק אַרויף־אַרויף־אַרויף
און נעם דאָס הימלוואַרג צונויף
אין זעק, אין טאָרבעס און אין טעפּ
און גיי מיט דעם אַראָפּ די טרעפּ
פֿון לייטער ווי פֿון הויכן דאַך
און נעם אַרויס די שענסטע זאַך
און שטעל אַוועק זי בײַ מײַן טיר
און רוף די גאַנצע וועלט צו מיר.
ירושלים, 24סטער יולי, 1991
אַ שפּיגל מיט אַ שפּיגל
כ׳האָב הײַנט אַרײַנגעקוקט אין גרויסן שפּיגל,
פֿון דרויסן האָב איך זיך אַליין געזען,
ווי גלײַך איך וואָלט געשטאַנען אויף אַ בריקל
און אונטער מיר אַ טײַכל וואָלט געווען.
נאָר איך האָב, ווי געזאָגט שוין, אינעם שפּיגל
אַרײַנגעקוקט און נישט אַראָפּגעקוקט
און גרויס איז אויך געווען דאָס פֿאַרגעניגן
פֿון מיר, דעם חוצפּהדיקן שרײַבערוק
צו קוקן און צו שרײַבן, ווען איך קוק.
פֿאַראַנען, זאָגט מען, שרײַבערס אמת גרויסע,
וואָס לאָזן זיך פֿון מאָלערס (גרויסע אויך)
צו מאָל פֿאַר די קומענדיקע דורות —
סע קוקן זייערע בילדער פֿון דער הויך.
כ׳האָב אויך אַמאָל געמיינט, איך בין פֿון יענע
און מײַנע בילדער אין דער הויכעניש צעשטעלט,
איך קום צו גיין אַ טאָג — ואינו,
איך בין דאָך נישט קיין טייל פֿון דער באָהעמע,
וואָס קענען שטענדיק טאָן, וואָס זיי געפֿעלט.
כ׳האָב הײַנט אַרײַנגעקוקט אין גרויסן שפּיגל,
פֿון דרויסן האָב איך זיך אַליין געזען.
פֿון זינט איך בין געלעגן אין אַ וויגל
ביז הײַנט צו טאָג, איז נאָך נישט געווען,
אַז איך זאָל זיך אין חלום אַמאָל זען
און נאָר אין שפּיגל איז דער נס געשען.
ירושלים, 23סטער סעפּטעמבער, 1990
אַ גוטע סיבה
נישט, חלילה, קיין אַנטוישטע ליבע.
זיך צו אַנטוישן דאַרף מען פֿריִער גלייבן.
ס׳איז יעדער טאָג פֿאַראַן אַן אַנדער סיבה,
נישט צו וועלן לעבן.
נישט איינער, וואָס ער בייגט זיך אונטער משׂא,
וועט קריצן מיט די ציין אויף מײַנע טענות
און שרײַען וועט ער איבער אַלע גאַסן:
„מיר וואָלט זיך וועלן האָבן זײַנע דאגות‟.
וואָס זײַנען זיי די דאגות פֿונעם דיכטער,
די סיבות זײַנע נישט צו וועלן לעבן?
לאָדט אָן די פּלייצעס זײַנע מיט געוויכטער,
פֿון זיי זיך צו באַפֿרײַען וועט ער שטרעבן,
אַ גוטע סיבה אויף צו וועלן לעבן.
ירושלים, 31סטער מײַ, 1990
מיט ליד לעצטע כּוחות
און מיט די לעצטע כּוחות כ׳שאַר זיך צו צום ליד,
וואָס ציט אַרויף מיך, ציט און ציט און ציט,
ווי ס׳טרעפֿט, מע ציט אַ פֿולן עמער מיט אַ ברונעם־שטריק
אַרויף־אַרויף און פֿולערהייט מע כאַפּט אים אָן געשיקט
ער זאָל, חלילה, נישט אַראָפּפֿאַלן צוריק,
נישט פֿאַלן פֿון די אָרעמס פֿונעם ליד.
און מיט די לעצטע כּוחות שאַר איך מײַנע טריט
און כאַפּ אין וועג דעם אָטעם קוים סאַמע אין דער מיט
און קען שוין ווײַטער זיך נישט טאָן קיין ריר
צום טיש, וואָס וואַרט און אויך נישט צו דער טיר
צוריק, נאָר ס׳קומט אַקעגן מיר מײַן ליד, מײַן שיר
און ציט צו זיך מיך, ציט און ציט.
מיט לעצטע כּוחות זיץ איך קוים בײַם טיש
און שטיי נישט אויף, ווײַל ס׳האָלטן נישט די פֿיס.
די שײַן פֿון לעמפּל צאַנקט צו ביסלעך אויס
און פֿון דער טונקלעניש מע זעט קוים־קוים אַרויס
אַ בויגן, וואָס ער שפּרייט זיך און ווערט גרויס,
דער בויגן שפּרייט זיך ווי אַ לײַלעך ווײַס און פֿריש
און אויפֿן לײַלעך שטרעקט זיך אויס דאָס ליד,
וואָס ציט און ציט און ציט.
ירושלים, 23סטער יאַנואַר, 1991
Yiddish Branzhe 